نکاتی درباره غذا خوردن/ از خوردن سبزی تا خشک نکردن دست با حوله

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، غذا خوردن از نظر اسلام شرایط و آدابی دارد که رعایت این موارد سبب صفای دل و پاکی روح می‌شود. برخی آداب درباره غذا خوردن را در ادامه می‌خوانید.

حلال بودن غذا

نخستین و مهم ترین رهنمود اسلام در باره مواد غذایى مورد مصرف، این است که باید «حلال» باشد. بدین معنا که :

اوّلاً : آنچه انسان مصرف مى کند، باید از راه مشروع تهیّه شده باشد. غذایى که از راه نامشروع و تجاوز به حقوق دیگران تهیّه گردد، اگرچه ممکن است براى سلامت جسم ضرر نداشته باشد، امّا بى تردید براى سلامت روان ، زیانبار است .

ثانیاً : غذاى انسان باید از «طیّبات» تهیّه شده باشد . بر این اساس، انسان نباید غذاهایى را که طبع توده مردم از آنها نفرت دارد یا اسلام ، خوردنِ آنها را ممنوع مى داند (مانند : گوشت مردار یا حیوانات حرام گوشت) مصرف کند. هر چند تجاوز به حقوق دیگران نباشد.

ثالثاً : غذا براى شخص مصرف کننده زیانبار نباشد. بدین معنا که ممکن است غذاى خاصّى براى یک نفر حلال باشد. امّا براى دیگرى به دلیل آن که بیمار است، زیانبار و حرام باشد .

رابعاً : چگونگى مصرف آن براى جان یا جامعه مفسده نداشته باشد. هرچند که غذایى حلال باشد و براى جسم هم زیانبار نباشد. براى نمونه غذا خوردن در ظروف طلا و نقره یا غذا خوردن بر سر سفره اى که مشروبات الکلى در آن قرار دارد، در اسلام ممنوع شده است .

دو وعده غذا در شبانه روز

در احادیث اسلامى براى تداوم سلامت و شادابى، خوردن دو وعده غذا در صبح و شام توصیه شده است. اهل بهشت نیز که در «دار السلام» جاوید هستند، در همین دو وعده، غذا میل مى کنند : «وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِیهَا بُکْرَهً وَ عَشِیًّا ؛ [۱] و روزى شان ، صبح و شام ، در آن جا [آماده] است»

توصیه به کم خوردن

پیشوایان دین ، ضمن تأکید بر کم خورى، منافع فراوانى را براى آن ذکر کرده اند. مانند : تداوم سلامت بدن ، صفاى اندیشه ، نورانیت دل ، رهایى از دام شیطان، بهره گیرى از ملکوت هستى، نزدیکى به خداوند متعال و استفاده بهتر از عبادت او.

خطر پرخورى

پرخورى در احادیث ، به شدّت نکوهیده است. چرا که از سلامت مى کاهد و شهوت را مى افزاید. بدن را بدبو مى کند و زمینه را براى انواع بیمارى هاى جسمى و روحى فراهم مى سازد. پرخورى ، جوهر نفس را تباه مى کند. به نیروى تقوا و ورع ضربه مى زند. بر تیزهوشى ، حجاب مى افکند و دل را سخت و تاریک مى‌سازد. شخص پرخور، خواب هاى آشفته مى بیند. هنگام عبادت ، احساس کسالت مى نماید. از این رو ، عبادتش اندک است و از بساط قرب حضرت حق ، دور. نهایت این که سیرى در دنیا، موجب گرسنگى در آخرت خواهد شد.

برترین خوراکى و بهترین سفره

از نظر احادیث اسلامى، برترینِ غذاها، غذایى است که داراى چند ویژگى باشد :

اوّل: از دست رنج کسى که از غذایش میل مى کنند ، تهیّه شده باشد. دوم : خانواده او آن را دوست داشته باشند. سوم: تهیّه و خوردن آن ، موجب آزار دیگران نباشد. بهترینِ سفره ها نیز پاکیزه ترین، حلال ترین و ساده ترینِ آنهاست. سفره اى که انواع غذاهاى رنگارنگ و گران قیمت ـ که اهل بیت علیهم السلام از مصرف آنها به خدا پناه مى بردند ـ بر آن چیده نشده باشد.

 آداب درباره غذا خوردن

آدابی درباره غذا خوردن به چند بخش تقسیم مى شود :

بخش یکم . نکاتى که سزاوار است قبل از خوردن غذا رعایت شوند

نکاتى که پیشوایان اسلام براى حضور بر سر سفره غذا توصیه کرده اند، عبارت اند از : گذاشتن سبزیجات در سفره. شستن دست ها و خشک نکردن آنها با حوله. در آوردن کفش ها. نشستن بر سر سفره با فروتنى. سهیم کردنِ بیننده (اعم از انسان یا حیوان). در آخر ، صدقه دادن از آن غذا و یا همانند آن .

بخش دوم . نکاتى که باید هنگام خوردن غذا رعایت شوند

الف ـ تدبّر در این که آنچه از انواع خوراکى ها مورد نیاز بدن انسان است ، چگونه در نظام آفرینش پدید آمده است. چه عواملى دست به دست هم داده اند تا آنچه در سفره نهاده شده، آماده گردیده و اکنون او مى تواند با میل و اشتها از آن استفاده کند.

ب ـ آغاز کردن خوردن با نام و یاد آفریدگار مهربانى که انواع غذاهاى مفید را براى تأمین نیازهاى انسان در نظام آفرینش قرار داده است. نیز تکرار نام خدا به هنگام خوردن هر نوع غذا و تکرار آن هر گاه که در میان غذا خوردن سخن گفته شود و نیز سپاس گفتن فراوان در هنگام خوردن.

ج ـ آغاز کردن غذا با نمک (در صورتى که خوردن نمک براى او ضرر نداشته باشد) ؛ [۲]

د ـ آغاز کردن از سبُک ترین غذاها.

ه ـ نخوردن غذاى داغ و خوردن غذاى نیم گرم ، پیش از آن که سرد شود.

و ـ استفاده کردن از دست راست.

ز ـ کوچک گرفتن لقمه.

ح ـ خوب جویدن غذا.

ط ـ طولانى کردن نشستن بر سر سفره.

ى ـ گرامى داشتن نان و نگذاشتن آن زیر ظرف غذا.

ک ـ استفاده کردن از آنچه از سفره مى ریزد (البتّه در منزل و در صورتى که آلوده نشده باشد. وگر نه کسى که در صحرا غذا میل مى کند ، بهتر است آنچه را که از سفره مى ریزد ، براى حیوانات بگذارد).

ل . امساک از خوردن غذا پیش از سیر شدن کامل و در حالى که قدرى از اشتها باقى است.

بخش سوم . کارهایى که هنگام غذا خوردن ، ترک آنها شایسته است

الف ـ اسراف (زیاده روى) در کیفیت و کمیت خوراک.

ب ـ خوردن غذایى که به آن بى میل است.

ج ـ دمیدن در غذا.

د ـ خوردن با دست چپ.

ه ـ خوردن با یک انگشت و دو انگشت.

و ـ بلند آروغ زدن.

ز ـ پاک کردن زیاد استخوان ها.

ح ـ آب خوردن میان غذا.

ط ـ آب خوردن پس از خوردن گوشت.

ى ـ خوردن در حال سیرى.

بخش چهارم . حالاتى که غذا خوردن در آنها نکوهیده است

به طور کلّى میل کردن غذا در حالاتى که از نظر بهداشتى زیانبارند، نیز میل کردن غذا به شیوه ضدّ اخلاقى (مانند غذا خوردن به شیوه متکبّران) یا به گونه اى که عرف جامعه بر نمى تابد، در اسلام نکوهیده شناخته مى شود. آنچه در احادیث مربوط به این بخش آمده (مانند نهى از غذا خوردن در حال «اتکاء» یا «انبطاح» یا «استلقاء» یا «قیام» یا «مشى» و یا «غذا خوردن در حال جنابت») در صورتى است که منطبق با یکى از عناوین مذکور گردد.

بخش پنجم . توصیه به هم غذا شدن با دیگران

در احادیث اسلامى غذا خوردن به تنهایى مذموم شناخته می‌شود. و توصیه می‌شود که انسان هر قدر مى تواند دیگران را در غذاى خود سهیم نماید. نیز غذا خوردن با خانواده، خدمت گزاران و یتیمان، مورد تأکید قرار گرفته است .

بخش ششم . آدابى که رعایت آنها به هنگام غذا خوردن با دیگران ، ضرورى است

الف ـ خوردن از قسمت جلوى خود.

ب ـ خوردن از اطراف غذایى که براى همه آماده شده و از وسط آن بر نداشتن.

ج ـ نگاه نکردن به لقمه دیگران.

د ـ رعایت حقوق دیگران در آنچه در سفره است.

ه ـ شروع توسّط صاحب غذا یا بهترین شخص حاضر بر سر سفره.

و ـ ادامه دادن به خوردن ، تا سیر شدن همه کسانى که بر سر سفره نشسته اند.

ز ـ بلند شدن از سر سفره ، قبل از بر چیدن آن .

 هفت . آداب پایان دادن غذا و برچیدن سفره :

پایان غذا خوردن مانند آغاز آن آدابى دارد که رعایت آنها براى سلامت جسم و جان، سودمند است. این آداب را مى توان به آدابِ : عرفانى ، اجتماعى و بهداشتى تقسیم کرد :

الف ـ ادب عرفانى که عبارت است از : سپاس گزارى از ولى نعمت حقیقى ـ که خداوند متعال است ـ و دعا براى برکت یافتن روزى.

ب ـ ادب اجتماعى که عبارت است از : یادآورى گرسنگان و مسئولیتى که افراد سیر در برابر آنان دارند. تلاش براى کاستن فقر و گرسنگى از جامعه در حدّ توان.

ج ـ ادب بهداشتى که عبارت است از : شستن دست ها. خلال کردن و مسواک زدن دندان ها. تمیز کردن آنچه زیر سفره ریخته. قدرى استراحت بر پشت و نخوابیدن بلافاصله پس از خوردن غذا .

پی نوشت:

[۱]  مریم : آیه ۶۲ .
[۲]  ممکن است توصیه به خوردن نمک در آغاز و پایان غذا در احادیث اسلامى ، براى مناطقى باشد که <-> به دلیل تعریق فراوان ، نمک بدن آنها کاسته مى شود ، یا براى ضدّ عفونى کردن دهان باشد . البتّه ظاهر احادیث فراوانى که به این مطلبْ توصیه کرده اند. این است که خوردن اندکى نمک قبل از غذا و بعد از آن ، براى برخى بیمارى ها ، مفید است .

منبع: حدیث نت