نکاتی درباره غذا خوردن/ از خوردن سبزی تا خشک نکردن دست با حوله

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، غذا خوردن از نظر اسلام شرایط و آدابی دارد که رعایت این موارد سبب صفای دل و پاکی روح می‌شود. برخی آداب درباره غذا خوردن را در ادامه می‌خوانید.

حلال بودن غذا

نخستين و مهم ترين رهنمود اسلام در باره مواد غذايى مورد مصرف، اين است كه بايد «حلال» باشد. بدين معنا كه :

اوّلاً : آنچه انسان مصرف مى كند، بايد از راه مشروع تهيّه شده باشد. غذايى كه از راه نامشروع و تجاوز به حقوق ديگران تهيّه گردد، اگرچه ممكن است براى سلامت جسم ضرر نداشته باشد، امّا بى ترديد براى سلامت روان ، زيانبار است .

ثانياً : غذاى انسان بايد از «طيّبات» تهيّه شده باشد . بر اين اساس، انسان نبايد غذاهايى را كه طبع توده مردم از آنها نفرت دارد يا اسلام ، خوردنِ آنها را ممنوع مى داند (مانند : گوشت مردار يا حيوانات حرام گوشت) مصرف كند. هر چند تجاوز به حقوق ديگران نباشد.

ثالثاً : غذا براى شخص مصرف كننده زيانبار نباشد. بدين معنا كه ممكن است غذاى خاصّى براى يك نفر حلال باشد. امّا براى ديگرى به دليل آن كه بيمار است، زيانبار و حرام باشد .

رابعاً : چگونگى مصرف آن براى جان يا جامعه مفسده نداشته باشد. هرچند كه غذايى حلال باشد و براى جسم هم زيانبار نباشد. براى نمونه غذا خوردن در ظروف طلا و نقره يا غذا خوردن بر سر سفره اى كه مشروبات الكلى در آن قرار دارد، در اسلام ممنوع شده است .

دو وعده غذا در شبانه روز

در احاديث اسلامى براى تداوم سلامت و شادابى، خوردن دو وعده غذا در صبح و شام توصيه شده است. اهل بهشت نيز كه در «دار السلام» جاويد هستند، در همين دو وعده، غذا ميل مى كنند : «وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَ عَشِيًّا ؛ [۱] و روزى شان ، صبح و شام ، در آن جا [آماده] است»

توصيه به كم خوردن

پيشوايان دين ، ضمن تأكيد بر كم خورى، منافع فراوانى را براى آن ذكر كرده اند. مانند : تداوم سلامت بدن ، صفاى انديشه ، نورانيت دل ، رهايى از دام شيطان، بهره گيرى از ملكوت هستى، نزديكى به خداوند متعال و استفاده بهتر از عبادت او.

خطر پرخورى

پرخورى در احاديث ، به شدّت نكوهيده است. چرا كه از سلامت مى كاهد و شهوت را مى افزايد. بدن را بدبو مى كند و زمينه را براى انواع بيمارى هاى جسمى و روحى فراهم مى سازد. پرخورى ، جوهر نفس را تباه مى كند. به نيروى تقوا و ورع ضربه مى زند. بر تيزهوشى ، حجاب مى افكند و دل را سخت و تاريك مى‌سازد. شخص پرخور، خواب هاى آشفته مى بيند. هنگام عبادت ، احساس كسالت مى نمايد. از اين رو ، عبادتش اندك است و از بساط قرب حضرت حق ، دور. نهايت اين كه سيرى در دنيا، موجب گرسنگى در آخرت خواهد شد.

برترين خوراكى و بهترين سفره

از نظر احاديث اسلامى، برترينِ غذاها، غذايى است كه داراى چند ويژگى باشد :

اوّل: از دست رنج كسى كه از غذايش ميل مى كنند ، تهيّه شده باشد. دوم : خانواده او آن را دوست داشته باشند. سوم: تهيّه و خوردن آن ، موجب آزار ديگران نباشد. بهترينِ سفره ها نيز پاكيزه ترين، حلال ترين و ساده ترينِ آنهاست. سفره اى كه انواع غذاهاى رنگارنگ و گران قيمت ـ كه اهل بيت عليهم السلام از مصرف آنها به خدا پناه مى بردند ـ بر آن چيده نشده باشد.

 آداب درباره غذا خوردن

آدابی درباره غذا خوردن به چند بخش تقسيم مى شود :

بخش يكم . نكاتى كه سزاوار است قبل از خوردن غذا رعايت شوند

نكاتى كه پيشوايان اسلام براى حضور بر سر سفره غذا توصيه كرده اند، عبارت اند از : گذاشتن سبزيجات در سفره. شستن دست ها و خشك نكردن آنها با حوله. در آوردن كفش ها. نشستن بر سر سفره با فروتنى. سهيم كردنِ بيننده (اعم از انسان يا حيوان). در آخر ، صدقه دادن از آن غذا و يا همانند آن .

بخش دوم . نكاتى كه بايد هنگام خوردن غذا رعايت شوند

الف ـ تدبّر در اين كه آنچه از انواع خوراكى ها مورد نياز بدن انسان است ، چگونه در نظام آفرينش پديد آمده است. چه عواملى دست به دست هم داده اند تا آنچه در سفره نهاده شده، آماده گرديده و اكنون او مى تواند با ميل و اشتها از آن استفاده کند.

ب ـ آغاز كردن خوردن با نام و ياد آفريدگار مهربانى كه انواع غذاهاى مفيد را براى تأمين نيازهاى انسان در نظام آفرينش قرار داده است. نيز تكرار نام خدا به هنگام خوردن هر نوع غذا و تكرار آن هر گاه كه در ميان غذا خوردن سخن گفته شود و نيز سپاس گفتن فراوان در هنگام خوردن.

ج ـ آغاز كردن غذا با نمك (در صورتى كه خوردن نمك براى او ضرر نداشته باشد) ؛ [۲]

د ـ آغاز كردن از سبُك ترين غذاها.

ه ـ نخوردن غذاى داغ و خوردن غذاى نيم گرم ، پيش از آن كه سرد شود.

و ـ استفاده كردن از دست راست.

ز ـ كوچك گرفتن لقمه.

ح ـ خوب جويدن غذا.

ط ـ طولانى كردن نشستن بر سر سفره.

ى ـ گرامى داشتن نان و نگذاشتن آن زير ظرف غذا.

ك ـ استفاده كردن از آنچه از سفره مى ريزد (البتّه در منزل و در صورتى كه آلوده نشده باشد. وگر نه كسى كه در صحرا غذا ميل مى كند ، بهتر است آنچه را كه از سفره مى ريزد ، براى حيوانات بگذارد).

ل . امساك از خوردن غذا پيش از سير شدن كامل و در حالى كه قدرى از اشتها باقى است.

بخش سوم . كارهايى كه هنگام غذا خوردن ، ترك آنها شايسته است

الف ـ اسراف (زياده روى) در كيفيت و كميت خوراك.

ب ـ خوردن غذايى كه به آن بى ميل است.

ج ـ دميدن در غذا.

د ـ خوردن با دست چپ.

ه ـ خوردن با يك انگشت و دو انگشت.

و ـ بلند آروغ زدن.

ز ـ پاك كردن زياد استخوان ها.

ح ـ آب خوردن ميان غذا.

ط ـ آب خوردن پس از خوردن گوشت.

ى ـ خوردن در حال سيرى.

بخش چهارم . حالاتى كه غذا خوردن در آنها نكوهيده است

به طور كلّى ميل كردن غذا در حالاتى كه از نظر بهداشتى زيانبارند، نيز ميل كردن غذا به شيوه ضدّ اخلاقى (مانند غذا خوردن به شيوه متكبّران) يا به گونه اى كه عرف جامعه بر نمى تابد، در اسلام نكوهيده شناخته مى شود. آنچه در احاديث مربوط به اين بخش آمده (مانند نهى از غذا خوردن در حال «اتكاء» يا «انبطاح» يا «استلقاء» يا «قيام» يا «مشى» و يا «غذا خوردن در حال جنابت») در صورتى است كه منطبق با يكى از عناوين مذكور گردد.

بخش پنجم . توصيه به هم غذا شدن با ديگران

در احاديث اسلامى غذا خوردن به تنهايى مذموم شناخته می‌شود. و توصيه می‌شود كه انسان هر قدر مى تواند ديگران را در غذاى خود سهيم نمايد. نيز غذا خوردن با خانواده، خدمت گزاران و يتيمان، مورد تأكيد قرار گرفته است .

بخش ششم . آدابى كه رعايت آنها به هنگام غذا خوردن با ديگران ، ضرورى است

الف ـ خوردن از قسمت جلوى خود.

ب ـ خوردن از اطراف غذايى كه براى همه آماده شده و از وسط آن بر نداشتن.

ج ـ نگاه نكردن به لقمه ديگران.

د ـ رعايت حقوق ديگران در آنچه در سفره است.

ه ـ شروع توسّط صاحب غذا يا بهترين شخص حاضر بر سر سفره.

و ـ ادامه دادن به خوردن ، تا سير شدن همه كسانى كه بر سر سفره نشسته اند.

ز ـ بلند شدن از سر سفره ، قبل از بر چيدن آن .

 هفت . آداب پايان دادن غذا و برچيدن سفره :

پايان غذا خوردن مانند آغاز آن آدابى دارد كه رعايت آنها براى سلامت جسم و جان، سودمند است. اين آداب را مى توان به آدابِ : عرفانى ، اجتماعى و بهداشتى تقسيم كرد :

الف ـ ادب عرفانى كه عبارت است از : سپاس گزارى از ولى نعمت حقيقى ـ كه خداوند متعال است ـ و دعا براى بركت يافتن روزى.

ب ـ ادب اجتماعى كه عبارت است از : يادآورى گرسنگان و مسئوليتى كه افراد سير در برابر آنان دارند. تلاش براى كاستن فقر و گرسنگى از جامعه در حدّ توان.

ج ـ ادب بهداشتى كه عبارت است از : شستن دست ها. خلال كردن و مسواك زدن دندان ها. تميز كردن آنچه زير سفره ريخته. قدرى استراحت بر پشت و نخوابيدن بلافاصله پس از خوردن غذا .

پی نوشت:

[۱]  مريم : آيه ۶۲ .
[۲]  ممكن است توصيه به خوردن نمك در آغاز و پايان غذا در احاديث اسلامى ، براى مناطقى باشد كه <-> به دليل تعريق فراوان ، نمك بدن آنها كاسته مى شود ، يا براى ضدّ عفونى كردن دهان باشد . البتّه ظاهر احاديث فراوانى كه به اين مطلبْ توصيه كرده اند. اين است كه خوردن اندكى نمك قبل از غذا و بعد از آن ، براى برخى بيمارى ها ، مفيد است .

منبع: حدیث نت