چرا ماه ذی الحجه از ماه‌های حرام است؟

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، ماه‌های قمری از زمان هجرت پیامبر به وجود آمده است اما اینجا این سوال مطرح می‌شود كه چرا به یكسری از ماه‌های قمری ماه حرام می‌گویند ‌و ‌فلسفه ماه‌های حرام چیست و چه ماه‌هایی جزء‌ ماه‌های حرام است؟

بنابر روایت اطلاع رسانی حج، قبل از این‌كه مطلبی را در رابطه با فلسفه ماه‌های حرام بگوییم، لازم است چهار ماهی كه به عنوان ماه‌های حرام هستند را بیان كنیم: از 12 ماه قمری، چهار ماه رجب، ذی‌قعده، ذی‌حجه و محرم ماه‌های حرام هستند كه هرگونه جنگ و نبرد در آن‌ها حرام شمرده شده است. سه ماه پشت سر هم و یك ماه (رجب) جدا از بقیه است. بنابراین ماه صفر از ماه‌های حرام نیست.

قرآن كریم در آیه 36 سوره توبه صراحتا به حرمت ماه‌های حرام حكم داده است. امّا این‌كه حرمت این چهار ماه از چه زمانی آغاز شده است، برخی گفته‌اند: حرمت این ماه‏‌ها از شریعت حضرت ابراهیم(ع) است. از برخی روایات استفاده می‏‌شود سرآغاز حرمت ماه‏‌های حرام، آغاز آفرینش آسمان‏‌ها و زمین است؛ در روایتی از امام باقر(ع) آمده است: “به احترام كعبه، خدا حرمت ماه‏‌های حرام را در كتاب خود، همان روزی كه آسمان و زمین را آفرید، وضع كرد كه سه ماه آن پشت سر هم و یك ماه آن جداگانه است”. دراین باره قرآن می‏‌گوید: “تعداد ماه‏‌ها نزد خداوند در كتاب (آفرینش) الهی از آن روز كه آسمان و زمین را آفرید، 12 ماه است كه از آن‌ها چهار ماه، ماه حرام است”. كلمات برخی از مفسّران حاكی از این است كه اعراب جاهلی حرمت این ماه‏‌ها را رعایت كرده‏‌اند، به گونه‏‌ای كه اگر قاتل پدر خود را در این فاصله زمانی مشاهده می‏‌كردند، به او كاری نداشتند. در رابطه با فلسفه و حكمت حرام بودن این چند ماه باید گفت: چنانچه روشن است در آیه 36 سوره توبه كه به حرمت برخی از ماه‌ها اشاره شده است، سخنی از حكمت آن نیامده. در روایات نیز اشاره به اصل حكم شده اما پیرامون علت یا حكمت آن به وضوح مطلبی نیامده است. اما از آنجا كه طبق نقل برخی از روایات حرمت ماه‌های حرام به زمان «حضرت ابراهیم» برمی‌گردد و در عصر جاهلیت به عنوان یك سنت به قوت خود باقی مانده بود و از سوی اسلام نیز به خاطر حكمت و فوایدی كه داشته تأیید شد. می‌توان حكمت‌هایی برای این حكم بیان كرد. شاید بتوان فلسفه ماه‌های حرام را اینگونه بیان كرد: از جمله فلسفه‌ها و فواید آن می‌توان به احتمال پایان یافتن جنگ‌ها به خاطر مجال یافتن جنگجویان برای تفكر و اندیشه، دعوت به صلح و آرامش، امكان انجام مناسك حج، تجارت و بسیاری از امور دیگر، اشاره كرد. نكته مهم “آتش بس” در جنگ است كه حتی برای چند روز یا یك روز هم دارای اثر و فایده است. در دوران جنگ‌های 20 ساله ویتنام، برای آتش‌بس یك روزه تلاش می‌كردند و این حكم، خود نشانه روح صلح‌طلبی اسلام است. آخرین نكته در این زمینه این‌كه منظور از حرام نمودن این چهار ماه، این است كه مردم در این ماه‌ها از جنگیدن دست بكشند و امنیت عمومی در همه جا حكمفرما شود تا به زندگی خود و فراهم آوردن وسایل آسایش و سعادت خویش بپردازند و به عبادات و طاعات مشغول شوند. اما برخی، شبهه‌هایی راجع به حرام بودن ماه رجب مطرح كرده‌اند: در جواب می‌توانیم بگوییم كه مراد از ماه‌های حرام ماه‌هایی است كه خداوند متعال رعایت حرمت آن‌ها را بر مؤمنان واجب نموده است و از زبان و از زمان حضرت ابراهیم و اسماعیل(ع) جنگ در ماه‌های حرام را ناروا دانسته است. این سنت ابراهیم از زمان آن حضرت تا ظهور اسلام همچنان طبق سیره عملی در میان عرب محترم شمرده می‌شد، قرآن كریم نیز بر آن صحه گذاشته و حرمت ماه‌های حرام را امضاء كرد. چنان كه خداوند می‌فرماید: «إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِندَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْرًا فِی كِتَبِ اللَّهِ یوْمَ خَلَقَ السَّمَوَ تِ وَالأَْرْضَ مِنْهَآ أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَ لِكَ الدِّینُ الْقَیمُ فَلاَ تَظْلِمُوا فِیهِنَّ أَنفُسَكُمْ وَقَتِلُوا الْمُشْرِكِینَ كَآفَّةً كَمَا یقَتِلُونَكُمْ كَآفَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِینَ ;(توبه،36) شمار ماه‌ها به نزد خداوند، در كتاب الهی از روزی كه آسمان‌ها و زمین را آفرید، 12 ماه است چهار ماه از آن حرام است. دین درست این است. پس در آن(چهارماه) بر خویشتن ستم می‌كنید و با مشركان به هنگام نبرد دسته جمعی پیكار كنید همان گونه كه آن‌ها دسته جمعی با شما پیكار می‌كنند و بدانید خدا با پرهیزگاران است. اما در مورد تفاوت حرام بودن ماه رجب با سه ماه‌ دیگر در این است كه ابتدا باید بگوییم كه همه روزها و شب‌ها مخلوق خداست و هیچ زمانی به خودی خود بر «زمان» دیگر برتری ندارد؛ ولی برخی از روزها، شب‌ها و ماه‌ها به خاطر علل و حوادثی، برتری و قداست خاصی پیدا می‌كنند. ماه‌های حرام نیز كه به زمان «حضرت ابراهیم» برمی‌گردد و در عصر جاهلیت به عنوان یك سنت به قوت خود باقی بود، از سوی اسلام نیز به خاطر حكمت و فوایدی كه داشته تأیید شد. در دوران جاهلیت كه از دین توحیدی حضرت ابراهیم(ع)خبری نبود، مشركان به این قانون الهی نیز احترام می‌گذاشتند، ولی به خواست خود جای ماه‌ها را عوض می‌كردند؛ برای مثال به جای ماه محرم، ماه صفر را حرام اعلام می‌كردند كه آیه 37 سوره توبه، این عمل را كفر و گناه محسوب كرد. منابع: تفسیر المیزان كافی، كلینی تفسیر مجمع البیان ك: بحارالانوار، علامه مجلسی تفسیر نورالثقلین، ابن جمعه حویزی ك: تفسیر نمونه، آیت‌الله مكارم شیرازی و دیگرا