۹ فرمان قرآن برای ساختن جامعه‌ای امن و مهربان

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، آیه ۱۴۹ سوره سوره نساء یکی از لطیف‌ترین دستورهای اخلاقی قرآن را بیان می‌کند و آن اینکه اگر خوبی‌ها را آشکار کنید یا پنهان بدارید، یا از بدی دیگران درگذرید، خداوند بخشنده و تواناست.

بنابر روایت فارس، پیام آیه روشن است، جامعه‌ای که در آن روحیه عفو و گذشت حاکم باشد، از کینه‌ها و انتقام‌های پی‌درپی نجات پیدا می‌کند. خداوند خود را «عفو» معرفی می‌کند تا بندگان نیز رنگ خدایی بگیرند. گذشت، نشانه ضعف نیست، بلکه قدرت روح و اعتماد به وعده الهی است. انسانی که می‌بخشد، پیش از آنکه دیگری را آزاد کند، خود را از بندخشم و تلخی رها می‌سازد.

وفای به عهد، ستون اعتماد اجتماعی

نخستین آیه سوره سوره مائده با فرمانی صریح آغاز می‌شود، به قراردادها و پیمان‌ها وفادار باشید. این تعبیر کوتاه، بنیان یک جامعه سالم را ترسیم می‌کند. هر نوع تعهدی، از پیمان‌های فردی و خانوادگی گرفته تا قراردادهای اقتصادی و سیاسی، مشمول این حکم است.

وفای به عهد نشانه ایمان و شخصیت است و بی‌اعتنایی به آن، اعتماد عمومی را از بین می‌برد. قرآن با آوردن این دستور در آغاز سوره، اهمیت نظم و مسئولیت‌پذیری را یادآور می‌شود، زیرا بدون پایبندی به تعهدات، هیچ ساختار اجتماعی پایداری شکل نخواهد گرفت.

در احسان و نیکی همکاری کنید، نه در گناه

در آیه دوم همین سوره، اصل مهم دیگری مطرح می‌شود، یعنی در نیکی و تقوا یکدیگر را یاری کنید و در گناه و تعدی همکار نباشید. این آیه معیار روشنی برای روابط اجتماعی ارائه می‌دهد. همکاری، فی‌نفسه ارزشمند است اما جهت آن تعیین‌کننده است.

اگر همکاری در مسیر عدالت، خدمت و اصلاح باشد، عبادت محسوب می‌شود، اما اگر به ظلم و فساد بینجامد، مسئولیت جمعی ایجاد می‌کند. قرآن با این دستور، جامعه‌ای مسئول می‌سازد که افرادش نسبت به سرنوشت اخلاقی یکدیگر بی‌تفاوت نیستند.

غذای اهل کتاب پاک و حلال است

آیه پنجم سوره مائده، بخشی از چارچوب روابط مسلمانان با اهل کتاب را بیان می‌کند و طعام آنان را حلال می‌داند. این حکم، نشانه‌ای از نگاه تعاملی و واقع‌گرایانه اسلام در زندگی اجتماعی است.

قرآن با پذیرش اشتراکات دینی، راه معاشرت و دادوستد را باز می‌گذارد و از انزوای بی‌دلیل پرهیز می‌دهد. این آیه نشان می‌دهد که اسلام، ضمن حفظ مرزهای اعتقادی، بستر همزیستی مسالمت‌آمیز و ارتباط انسانی را فراهم می‌کند.

ارزش جان انسان اندازه همه انسان‌ها

آیه ۳۲ سوره مائده با بیانی تکان‌دهنده می‌فرماید که هر کس انسانی را زنده بدارد، گویی همه مردم را زنده کرده است. این آیه پس از نقل ماجرای فرزندان آدم، اهمیت جان انسان را یادآوری می‌کند. نگاه قرآن به انسان، نگاهی کرامت‌محور است، جان آدمی چنان ارزشمند است که نجات یک نفر، ارزشی هم‌طراز احیای جامعه انسانی دارد. این پیام، مبنای بسیاری از احکام مربوط به حرمت قتل و ضرورت حمایت از حیات انسان‌هاست و روح مسئولیت‌پذیری نسبت به جان دیگران را تقویت می‌کند.

وسیله برای تقرب و نزدیک شدن به خدا

در آیه ۳۵ سوره مائده، مؤمنان دعوت می‌شوند که تقوا پیشه کنند و برای رسیدن به خدا «وسیله» بجویند. وسیله، هر آن چیزی است که انسان را به قرب الهی نزدیک می‌کند، از نماز و انفاق گرفته تا خدمت به خلق و بهره‌گیری از دعای بندگان صالح.
این آیه، رابطه انسان با خدا را پویا معرفی می‌کند؛ تقرب، نیازمند حرکت و تلاش است. ایمان، تنها یک باور ذهنی نیست، بلکه با عمل و مجاهدت معنا پیدا می‌کند.

گذشت از قصاص، پلی به سوی آمرزش

آیه ۴۵ سوره مائده ضمن بیان حکم قصاص، راه عفو را نیز می‌گشاید و آن را کفاره گناهان می‌شمارد. قصاص برای برقراری عدالت تشریع شده است؛ اما قرآن مرتبه‌ای بالاتر را پیشنهاد می‌کند، یعنی اگر کسی از حق خود بگذرد، این گذشت سبب پاکی و آمرزش او می‌شود. بدین ترتیب، عدالت و رحمت در کنار هم قرار می‌گیرند. جامعه‌ای که در آن امکان عفو وجود داشته باشد، از چرخه بی‌پایان انتقام فاصله می‌گیرد.

سبقت در خوبی‌ها، نه سبقت در جدال‌های بی‌ثمر

در آیه ۴۸ سوره مائده تأکید می‌شود که برای هر امتی راه و برنامه‌ای قرار داده شده و انسان‌ها باید در کارهای نیک از یکدیگر پیشی بگیرند. به جای آنکه اختلاف‌ها بهانه نزاع و دشمنی شود، میدان رقابت باید عرصه خیر و خدمت باشد. این نگاه، اختلاف‌های طبیعی را به فرصتی برای رشد تبدیل می‌کند و توجه را از مجادله‌های فرسایشی به تلاش‌های سازنده معطوف می‌سازد.

مرزبندی با تمسخرکنندگان دین

آیه ۵۷ سوره مائده هشدار می‌دهد که با کسانی که دین را به تمسخر می‌گیرند، رابطه ولایی و صمیمی برقرار نکنید. قرآن در عین دعوت به همزیستی مسالمت‌آمیز، نسبت به حفظ هویت ایمانی حساس است.تمسخر مقدسات، نشانه خصومت قلبی است و دوستی عمیق با چنین افرادی، ایمان را تضعیف می‌کند. این آیه بر ضرورت هوشیاری فرهنگی و صیانت از باورهای دینی تأکید دارد.

مجموع این آیات در جزء ششم، تصویری جامع از جامعه مطلوب قرآنی ارائه می‌دهد: جامعه‌ای بر پایه گذشت، وفاداری، همکاری در نیکی، احترام به جان انسان، تلاش برای تقرب الهی، عدالت همراه با رحمت، رقابت در خیر و حفظ هویت ایمانی. چنین جامعه‌ای می‌تواند هم از درون مستحکم باشد و هم در بیرون، الگوی تعامل اخلاقی و انسانی.