آتش روشن کردند، مؤمنان را در برابر آن قرار دادند و خود شاهد سوختن آنان شدند؛ اما جرم قربانیان چه بود؟ سوره بروج پاسخ می‌دهد: «ایمان به خدا». ماجرای «اصحاب اخدود» تنها روایت یک جنایت هولناک نیست؛ قرآن در ادامه این ماجرا، از قدرتی سخن می‌گوید که هیچ ظلمی از نگاهش پنهان نمی‌ماند و سرانجام مؤمنان و ستمگران را به روشنی ترسیم می‌کند.
وقتی از «شفاعت» سخن گفته می‌شود، معمولاً ذهن‌ها به روز قیامت و نجات از عذاب دوزخ می‌رود؛ اما آیا شفاعت فقط در آن روز معنا دارد؟ آیات قرآن و روایات، تصویری گسترده‌تر از شفاعت ارائه می‌کنند؛ تصویری که دنیا، عالم برزخ و قیامت را دربرمی‌گیرد. از استغفار پیامبر(ص) برای گناهکاران در دنیا تا تأثیر اعمال نیک و حضور اولیای الهی در عالم برزخ؛ شفاعت می‌تواند فراتر از آن چیزی باشد که تاکنون تصور کرده‌ایم.
چهارده قرن از ظهور اسلام گذشته و جهان امروز با دنیای آن روز تفاوت‌های بنیادینی پیدا کرده است؛ از فناوری و سبک زندگی گرفته تا ساختارهای پیچیده اجتماعی و نیازهای تازه انسان. با این حال، این پرسش همچنان مطرح است که چگونه احکامی که ریشه در قرن‌های گذشته دارند می‌توانند پاسخ‌گوی مسائل جدید باشند؟ پاسخ را باید در تفاوت میان احکام ثابت و متغیر و همچنین نقش «زمان و مکان» در اجتهاد جست‌وجو کرد؛ جایی که اصول ثابت شریعت در کنار موضوعات متحول زندگی انسان، امکان شکل‌گیری پاسخ‌های جدید فقهی را فراهم می‌کند.
قرآن کریم در آیه ۸۳ سوره قصص، سرای آخرت را برای کسانی قرار می‌دهد که در زمین به دنبال برتری و فساد نیستند؛ اما این آیه تنها از رفتار ظاهری سخن نمی‌گوید، بلکه از «خواستنِ علوّ» نیز پرده برمی‌دارد. علامه طباطبایی(ره) در تفسیر این آیه، «علوّ در زمین» را استیلا و استکبار دانسته و ریاست‌طلبی و حتی برتری‌جویی مالی را از جلوه‌های آن معرفی می‌کند؛ هشداری درباره میل به قدرت و برتری که می‌تواند مسیر سعادت انسان را تحت تأثیر قرار دهد.
انسان امروز در میان انبوه شبکه ارتباطات دیجیتال، بیش از هر زمان دیگری دچار احساس تنهایی مفرط و انزوای وجودی است؛ حال آنکه آموزه کلامی معیت الهی و علم مطلق خداوند، جغرافیای خلوت را از محیطی رهاشده به حریمی مقدس و لبریز از حضور بدل می‌سازد.
قرآن از روزی خبر می‌دهد که آسمان دگرگون و کوه‌ها متلاشی می‌شوند و حتی نزدیک‌ترین آدم‌ها نیز سراغ یکدیگر را نمی‌گیرند؛ روزی که نه خانواده، نه ثروت و نه روابط دنیایی به یاری انسان نمی‌آیند. آیات سوره‌های حاقه و معارج، با تکیه بر تفسیر علامه طباطبایی، تصویری هشداردهنده از آن روز و سرنوشت کسانی ارائه می‌کند که در دنیا ایمان و مسئولیت در برابر محرومان را نادیده گرفتند.
صاحبان باغ در سوره قلم تصمیم گرفتند سهم نیازمندان را از محصولشان دریغ کنند؛ اما پیش از آنکه نقشه‌شان عملی شود، باغ نابود شد و ثروتشان از دست رفت؛ روایتی تکان‌دهنده از عاقبت ناسپاسی و پایمال کردن حق فقرا.
سوگندهای قرآن فقط تأکیدی بر یک حقیقت نیستند؛ هر «قسم» دریچه‌ای است به یکی از مفاهیم عمیق وحی. از خورشید و شب و زمان گرفته تا قرآن، فرشتگان، قیامت و حتی جان پیامبر(ص)، خداوند با سوگندهای خود نگاه انسان را به نشانه‌هایی بزرگ در آفرینش و حقایق بنیادین هستی جلب می‌کند. بررسی این سوگندها نشان می‌دهد که پشت این تعبیرهای کوتاه، مجموعه‌ای از پیام‌های هدایتی، اعتقادی و اخلاقی نهفته است.
گاهی سخت‌ترین انتخاب زندگی، انتخاب میان حق و کسانی است که دوستشان داریم. آیه پایانی سوره مجادله نشان می‌دهد ایمان واقعی آنجاست که انسان، حتی در برابر عزیزترین وابستگی‌هایش، حق را قربانی نکند، انتخابی که بهایش ممکن است گذشتن از نزدیک‌ترین آدم‌ها باشد.
در روزگاری که یک رسم جاهلی می‌توانست سرنوشت یک زن را با یک جمله تغییر دهد، زنی نزد پیامبر(ص) رفت و از ظلمی که بر او روا شده بود شکایت کرد، شکایتی که با نزول آیات ابتدایی سوره مجادله، نه‌تنها شنیده شد، بلکه به اصلاح یک سنت نادرست انجامید.
عدالت همیشه با توصیه و سخنرانی برقرار نمی‌شود، گاهی برای ایستادن مقابل ظلم، باید قدرت داشت. قرآن در سوره حدید پس از سخن گفتن از «میزان» و برپایی قسط، از «آهن» و «بَأْسٌ شَدِید» آن سخن می‌گوید و گویی برای حفظ عدالت، مقاومتی لازم است که اجازه ندهد قدرت ظلم، میدان را در اختیار بگیرد.
مرحوم آیت‌الله قاضی، به توصیه مرحوم میرزای شیرازی، قرار بود شب و روزی یک ساعت به خود بپردازد؛ اما آن یک ساعت، چنان در جان او اثر کرد که به ۲۴ ساعت رسید. او همواره در مراقبت، حضور و عزلت بود؛ در میان جمع، اما دلش جای دیگر بود.
همه مؤمنان از پاداش الهی بهره‌مند می‌شوند، اما قرآن در سوره رحمن از گروهی سخن می‌گوید که پاداشی ویژه در انتظارشان است، دو بهشت. آیات ۴۱ تا ۶۷ این سوره، ویژگی‌های این افراد را بیان می‌کند و نشان می‌دهد که چرا خداوند چنین جایگاهی را برای آنان وعده داده است.
جن‌ها نیز مانند انسان‌ها در برابر خداوند مسئول‌اند و روزی در دادگاه عدل الهی حاضر خواهند شد. آیات ۱۷ تا ۴۰ سوره رحمن با خطاب مشترک به جن و انسان، از حقیقتی کمتر گفته‌شده پرده برمی‌دارد، اینکه هیچ‌یک از این دو گروه راه گریزی از قلمرو الهی و حسابرسی قیامت ندارند.
برای سالکانی که در مسیر سلوک با موانع ذهنی و حجاب‌های قلبی مواجه‌اند، علامه طباطبایی توسل به امام حسین (ع) و تأمل در حقیقت کلام الهی را دو راهکار عملی و تضمین‌شده برای گشایش‌های معنوی دانسته‌اند.
عبارت «بسم اللّه الرحمن الرحیم» نخستین عبارت قرآن است که در اول سوره علق (اقرا) بر پیامبر (صلی الله علیه وآله) نازل شد و در احادیث شیعی این عبارت سرآغاز قرآن معرفی شده است.
آیت‌الله عبدالله جوادی آملی با تبیین جایگاه علمی و فرهنگی علامه طباطبایی اظهار داشت: علامه نه تنها مانع ورود مکتب‌های وارداتی مادی‌گری از دو بلوک شرق و غرب به ایران شد، بلکه با تلاش‌های علمی، تألیفی و تربیتی خود کوشید فلسفه اسلامی را به جهان، به‌ویژه غرب، برساند.
روایتی کمتر شنیده‌شده از آیت‌الله سیدمحمدجواد علوی بروجردی، نوه آیت‌الله بروجردی پرده از ارادت و تأثر عمیق علامه طباطبایی در سوگ حضرت علی‌اکبر(ع) برمی‌دارد.
آیات ۳۹ تا ۴۶ سوره فصلت با یادآوری قدرت خداوند بر زنده کردن مردگان و اشاره به سرگذشت قوم موسی(ع)، هشدار می‌دهد که نادیده گرفتن آیات الهی و تکذیب حق، سرانجامی جز شکست و خواری در پی ندارد، سنتی که پیش از این در تاریخ بنی‌اسرائیل و دیگر مخالفان پیامبران به روشنی آشکار شده است.
در قرآن مجید و طی آیات متعدّدی سخن از تکلّم خداوند با حضرت موسی(ع) شده است. باید توجّه داشت که تکلّم خداوند از سنخ سخن گفتن انسان که نیازمند به ابزار مادّی ـ مثل زبان ـ است، نمی باشد؛ بلکه منظور «انتقال و تفهیم پیام» پروردگار به پیامبران الهی است، یعنی همان «وحی» که در قالب های متفاوتی (الهام مستقیم. من وراء حجاب، انتقال بواسطه جبرائیل) جلوه می کند. اختصاص صفت «کلیم الله» به حضرت موسی(ع) شاید به خاطر این باشد که ایشان غالبا وحی را بدون واسطه دریافت می نمود.
حضور شخصیت‌هایی چون شمس تبریزی و یا اشارات مثبت به برخی صوفیان که در نگاه برخی، التزام کافی به ظواهر شریعت نداشته‌اند، یکی از علل برخی مخالفت ها با مثنوی مولانا بود.
همزمان با آغاز هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، دومین جلد از مجموعه زندگی علما منتشر شد.
شهید آیت‌الله سید علی خامنه‌ای از قول پدرشان نقل می‌کنند که ایشان در نامه‌ای از علامه طباطبائی درخواست تنظیم شجره‌نامه داشته‌اند.
برای یک معلم ویژگی‌های فراوانی در قرآن و روایات اهل‌بیت(ع) ذکر شده است که از آن میان عطوفت و مهربانی، عشق به تربیت و گریز از دنیاپرستی و عامل به گفته‌ها در وجود یک معلم بیش از هر ویژگی دیگری مهم است.
مرحوم علامه طباطبائی می فرمودند که اکثر افرادی که موفّق به نفی خواطر شده و توانسته‌اند ذهن خود را پاک و صاف نموده و از خواطر مصفّا کنند، و بالاخره سلطان معرفت برای آنان طلوع نموده در یکی از این دو حال بوده است: یا در حین تلاوت قرآن مجید و التفات به خواننده آن و یا از راه توسّل به حضرت اباعبدالله الحسین (ع).
سخن درباره اسم اعظم اختصاص به دین اسلام ندارد، زیرا بنابر آنچه از روایات استخراج می‌شود خداوند اسم اعظم را به بعضی از انبیا و اولیا خود عطا فرموده است.
وجود خداى سبحان كه الله تمامى موجودات است ، خودش خلق را به سوى صفاتش هدايت مى كند، و مى‌فهماند كه به چه اوصاف كمالى متصف است.
علامه طباطبایی: پس بسم الله در سوره حمد راجع به غرضى است كه در خصوص اين سوره هست و آن معنائى كه از خصوص اين سوره بدست مى آيد، و از ريخت اين سوره برمى آيد حمد خدا است ، اما نه تنها بزبان ، بلكه باظهار عبوديت ، و نشان دادن عبادت و كمك خواهى و در خواست هدايت است ، پس كلامى است كه خدا به نيابت از طرف بندگان خود گفته ، تا ادب در مقام اظهار عبوديت را به بندگان خود بياموزد.
خداوند در سوره مبارکه احقاف استقامت در برابر دشمن و نترسیدن از او و محزون نشدن از حملات و مصیبت‌های رسیده از سمت دشمن را راه نجات و پیروزی بیان می‌کند.
در حالی که دشمنان با تکیه بر سلاح و قدرت نظامی به میدان می‌آیند، قرآن حقیقتی دیگر را بیان می‌کند. خداوند در آیه ۱۱۱ سوره آل‌عمران می‌فرماید دشمنان نمی‌توانند ضربه‌ای سرنوشت‌ساز به مؤمنان بزنند و اگر بجنگند، سرانجام شکست خورده و عقب‌نشینی خواهند کرد.