با بددهانی کودک چه کنیم؟

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، یکی از رایج‌ترین دغدغه‌های والدین در فرایند تربیت فرزند، مواجهه با رفتارهای کلامی ناپسند است. بسیاری از مادران و پدران در این موقعیت دچار سردرگمی می‌شوند که واکنش مناسب در قبال بد‌ دهانی یا سخنان زشت کودک چیست؟ آیا بی‌تفاوتی بهترین راهکار است یا برخورد قاطع و تنبیه؟

بنابر روایت فارس، با «زهرا مجیدی»، کارشناس ارشد روان‌شناسی بالینی به بررسی این مسئله می‌پردازیم و راهکارها را مرور می‌کنیم.

اصل توجه به رفتار منفی و تفاوت آن با سخن ناپسند

این قاعده بسیار درست است که وقتی کودک رفتاری منفی را انجام می‌دهد، چنانچه ما به آن رفتار توجه کنیم، آن را تکرار می‌کند. اما در مورد سخن ناپسند گفتن، موضوع متفاوت است. اگر ما به‌عنوان یک مادر یا پدر بی‌تفاوت باشیم، اطرافیان بی‌تفاوت نیستند و می‌پرسند «این را از کجا یاد گرفتی؟ چه کودک بی‌ادبی! این چه طرز حرف‌زدن است؟»…

آن قدر واکنش نشان می‌دهند که کودک متوجه می‌شود: «آهان، این کلمه‌ای است که من می‌توانم با آن توجه جمع را جلب کنم!»

تفاوت روش بی‌تفاوتی در خانه و بیرون

زمانی که کودک حرف بد و یا ناسزایی را می‌گوید، اگر این رفتار فقط در محیط خانه انجام شود و در بیرون از خانه نباشد، همان روش بی‌تفاوتی را به کار می‌گیریم؛ یعنی توجه نکنید و هیچ‌گونه واکنشی نشان ندهید، نه اخم کنید و نه دعوا. سپس بعد از آن اتفاق، درباره‌ این موضوع گفت‌وگو کنید كه «اصلاً چه شد که این حرف را زدی؟» «بیا با هم در مورد این اتفاق صحبت کنیم صحبت کنیم که اصلاً چه اتفاقی افتاد که ناراحت شدی و…»

راهکارهای پیشگیرانه و تشویقی برای موقعیت‌های بیرون از خانه

اما اگر این رفتار در بیرون از خانه اتفاق می‌افتد، پیش از آنکه وارد آن موقعیت شویم، باید با کودک قرار و توافق را مرور کنیم. زمانی که قصد رفتن به مهمانی داریم، باید حرف‌های خوب و مؤدبانه بزنیم و در میان مهمانی نیز این حرف‌ها را به او یادآوری کنیم؛ بنابراین؛ وقتی بیرون از خانه می‌رویم، باید سخنان خوب و مؤدبانه را به کودکمان گوشزد کنیم. حتی اگر فراوانی این رفتار زیاد است، شاید لازم باشد که پاداشی را نیز دخیل کنیم؛ برای نمونه، به او بگوییم: «اگر به مهمانی رفتیم و برگشتیم و حرف‌های خوب زدیم، بعد از آن به تو چوب‌شور می‌دهم، چند تا دانه اسمارتیز می‌دهم، بریم بدو، بدو کنیم، فوتبال‌بازی کنیم…»

تا این مؤدب بودن با یک فرایند لذت‌بخش برای کودکان همراه باشد.این روش نه‌تنها انگیزه‌ رفتار مثبت را در او تقویت می‌کند، بلکه تجربه‌ خوشایندی از حضور در جمع را برایش رقم می‌زند.

مرحله‌ محرومیت در صورت افزایش تکرار رفتار

اگر با وجود به‌کارگیری راهکارهای پیشین، کودک همچنان اصرار به استفاده از سخنان ناپسند داشت، می‌توان وارد گام بعدی شد که شامل اعمال محرومیت‌های معقول و متناسب است. در این مرحله، صریح و شفاف به کودک اعلام می‌کنیم که اگر سخن ناپسندی بگوید، از یک اتفاق موردعلاقه‌اش محروم خواهد شد. برای نمونه، «امروز نمی‌توانی کارتون موردعلاقه‌ات را ببینی»، «نمی‌توانی بستنی بخوری»… و به‌مرور این رفتار ناپسند خاموش می‌شود.

نکته‌ کلیدی؛ حذف منبع یادگیری

در کنار تمام راهکارهای ذکرشده، یک اصل بنیادین و غیرقابل‌چشم‌پوشی وجود دارد که بسیاری از والدین از آن غافل می‌شوند: منبعی که کودک سخن ناپسند را از آن فراگرفته است، باید هرچه سریع‌تر شناسایی و حذف شود. اگر این منبع در میان کارهای روزمره‌ ماست، یعنی خود ما ناخواسته از چنین کلماتی استفاده می‌کنیم، باید نخست رفتار خود را اصلاح کنیم. اگر منبع در میان اطرافیان، دوستان، هم‌بازی‌ها یا حتی محتوای رسانه‌ای است، باید دسترسی کودک به آن را محدود یا قطع نماییم.

تأکید می‌شود که تا زمانی که منبع اصلی حذف نشود، هیچ‌یک از راهکارهای تنبیهی یا تشویقی تأثیر پایدار و واقعی نخواهد داشت و کودک دوباره و دوباره به همان منبع باز خواهد گشت.