امروز جامعه بیش از هر زمان دیگر به بازگشت به فرهنگ صبر نیاز دارد. ماه رمضان، فرصت بازسازی این روحیه است.
ماه مبارک رمضان در قم، تنها موسم روزهداری و عبادت فردی نیست، بلکه عرصهای برای احیای سنتهای دیرینه، تحکیم روابط خانوادگی و گسترش همدلی اجتماعی است؛ از آیین کلوخاندازان و آشتیکنان تا جلسات خانگی قرآن و احیای باشکوه شبهای قدر، جلوههایی از فرهنگی ریشهدار که نسل به نسل تداوم یافته است.
روزهداری در برگ برگ تاریخ مازندران با رسوم متفاوت و شیرینی همراه بود؛ رسومی که هرچند پاره ای از آنها به صورت جسته گریخته اجرا می شود، اما برخی از آنها آنچنان در گذر زمانه رنگ باخته و به فراموشی سپرده شدهاند که به جز سالخوردگان و پژوهشگران فرهنگ از آن چیزی نمیدانند.
سعدی در این حکایت به ما میآموزد که حقیقت روزه، تنها تشنگی و گرسنگی نیست؛ بلکه رسیدگی به احوال محرومان است. عبادتی که باری از دوش کسی برندارد، بندگی واقعی نیست.
با فرارسیدن سحرهای ماه مبارک رمضان، زمزمه «اللهم انی اسئلک من بهائک بأبهاه» بار دیگر در خانهها و مساجد طنینانداز میشود؛ دعایی منسوب به امام محمد باقر که به روایت امام رضا، حامل مضامین بلند توحیدی و اسم اعظم الهی است. «دعای سحر» یا «دعای بهاء» نه فقط یک نیایش، بلکه متنی عرفانی و معرفتی است که قرنهاست جایگاه ویژهای در میان اعمال عبادی رمضان دارد.
ماه مبارک رمضان علاوه بر روزهداری، فرصت ویژهای برای بهرهمندی از نمازهای مستحبی است؛ نمازهایی که در منابعی چون مفاتیح الجنان و زادالمعاد نقل شده و برای هر شب این ماه برنامهای مشخص دارد. از نماز دو رکعتی ساده هر شب تا نمازهای ویژه شبهای قدر، این اعمال عبادی با فضیلت فراوان توصیه شدهاند.
ماه رمضان ماه نزول قرآن است که در شب قدر بر قلب نازنین پیامبر صلّی الله علیه وآله وسلّم نازل شده است. ماه روزه گرفتن و جهاد با نفس،ماه عبادت و خودسازی، ماه ترک معصیت و انجام اطاعت است.
آنچه جرم محسوب میشود، خودِ روزه نگرفتن نیست؛ آنچه جرم است، «استخفاف» و به سخره گرفتن حرمت دین در ملأ عام است.رعایت روزه شخصی است، اما ترک آن در جامعه فضای دینی را تضعیف و مخالفت با دین را تسهیل میکند.
یک کارشناس دینی با تأکید بر نقش تربیتی روزهداری گفت: الگوی عملی والدین، روزههای تدریجی و خاطرهسازی شیرین مهمترین راهکارهای نهادینهسازی فرهنگ روزهداری در میان کودکان است.
اولین آیهی قرآن به تصریح روایات، «بسم الله الرحمن الرحیم» است که سرآغاز هر عمل مباح و ثوابی به شمار میرود.
چیزهایی که به درد شما نمیخورد را نگویید. برخی سؤالها، مانند اینکه در ماه رمضان بپرسیم «روزهای یا نه؟»، بیجا است؛ ممکن است طرف را به دروغ یا ریا بکشاند. حرفهای بیهوده را ترک کنید و به شنیدهها ترتیب اثر ندهید؛ مگر هنگام نیاز به پاسخ.
آیتالله العظمی صافی در استفتائی به پرسشیهایی درباره ماه رمضان پاسخ گفته است.
مسلمانان ساکن در کشورهای مختلف جهان با توجه به به موقعیت جغرافیایی و عرض جغرافیایی کشور محل اقامت خود، ساعات متفاوتی را باید روزه بگیرند.
این ماه که به «بهار عبادت» و «ماه نزول قرآن» شهرت دارد، با مجموعهای از اعمال واجب و مستحب همراه است که انجام آنها بنا بر آموزههای دینی، آثار معنوی عمیق و پاداشی چند برابر نسبت به سایر ایام سال دارد.
حجتالاسلام هادی سروش در یادداشتی بررسی کرده است که دینداری جامعه فراتر از حضور در مراسم مذهبی است و باید با سه معیار «قول حق»، «حکم به عدل» و «وفای به عهد» سنجیده شود. او تأکید دارد، حتی اگر مراسم مذهبی رونق داشته باشد، فقدان صداقت، عدالت و تعهد، نشاندهنده فاصله جامعه از معیارهای حقیقی دین است.
ماه رمضان تنها فرصتی برای روزهداری و عبادت نیست؛ این ماه، فصل پاکسازی درون، تقویت تمرکز، و آشنایی با سبک زندگی اهل بیت علیهمالسلام است. با تمرین روزه، قرائت قرآن و دعا، افراد میتوانند به خودسازی برسند و در نتیجه روابط خانوادگی و اجتماعی خود را مستحکم کنند. این تجربه جمعی و الهی، مسیر تعالی فرد و جامعه را هموار میسازد.
شیخ کفعمی در حاشیه کتاب «بلدالامین» روایت کرده است که خواندن دو رکعت نماز مخصوص در هر شب ماه رمضان، همراه با قرائت سورههای حمد و توحید، تسبیحات اربعه و صلوات بر پیامبر و آل او، میتواند باعث بخشش هفتاد هزار گناه شود.
اشعاری از مرحوم علامه حسنزاده آملی درباره ماه مبارک رمضان منتشر شده است؛ در این غزل، رمضان «نور دلوجان» و «نیروی روان» خوانده شده و آمده است: «از عالم جان آمد، قرآن کریم این مه» و «عاشق به فغان آمد، از شوق سحرخیزی».
امام سجاد علیهالسلام، شکر خدا را برای ورود به ماه رمضان و هدایت به حمد الهی لازم میدانند. اگر انسان اهل حمد نباشد، از محدوده انسانیت خارج و به بهیمیت میرسد. در روایت دیگری امام صادق علیهالسلام فرمودند: ذکر «الحمدلله رب العالمین» صبح و شب انسان را در شمار شاکران قرار میدهد.
«بهاء» نوری همراه با هیبت و وقار و در بر دارنده جمال و جلال است.
بی تردید هرگز افطاری دادن جای روزه واجب را نمی گیرد، اما در ارزیابی ثواب، گاهی ثواب افطاری بیشتر است.
آغاز سوره یاسین منظومهای از رحمت، حکمت و رسالت و مجموعهای است که اگر درست فهم شود، مسیر هدایت انسان را در سه عبارت برنامه الهی، پیامبر الهی و راه اعتدال خلاصه میکند.
رسیدیم به ماه خدا؛ عیناً مثل وقتی است که میرسیم به حرم خدا. شب اول رمضان باید احساس لذت و عظمت کنی و این را به بچهها منتقل کنی تا احساس کنند در حرمند و پدرشان برخی امور را بر خود حرام میداند.
همزمان با نزدیکشدن به ماه مبارک رمضان، حجتالاسلام محمدحسین امین در یادداشتی با تأکید بر «پوشش معنوی» در ضیافت الهی، تقوا، توبه و اخلاق نیکو را سه مؤلفه اصلی آمادگی روح برای حضور در میهمانی خداوند دانست.
با فرا رسیدن رمضان، در بازخوانی اشعار محمدحسین شهریار، به تبیین حکمت روزه و صیقل روح در آینه ادبیات پرداخته ایم؛ دعوتی شاعرانه به صبر، عدالت و چشیدن میوه معرفت.
سوره حمد از جزء اول قرآن کریم در مکه نازل شده و عصاره معارف قرآن و نیاز انسان به خداوند در مبدا و معاد را ترسیم میکند. این سوره بیست اسم دارد، نخستین سوره کامل نازلشده و پنجمین بر پیامبر صلیاللهعلیهوآله است.
پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در روایتی که در کتاب بحار الأنوار نقل شده، از گشوده شدن درهای آسمان در ماه مبارک رمضان خبر میدهند؛ بشارتی که نشاندهنده فرا رسیدن موسم رحمت، مغفرت و استجابت دعا برای مؤمنان است.
استاد فاطمی نیا در کلامی این جمله را که بعضی از کسانی که نمیتوانند روزه بگیرند میگویند: "متاسفانه توفیق نداریم روزه بگیریم" را بسیار عوامانه و اشتباه دانستند و فرمودند این عبودیت است که اهمیت دارد ، آن کسی که خدا به او دستور داده است روزه بگیرد و روزه میگیرد و آن کسی که که روزه گرفتن برایش ضرر دارد و خدا به او دستور داده است که روزه نگیرد و نمیگیرد این دو عینا مانند یکدیگر هستند و ثواب و فضیلتشان یکسان است چون هر دو دستور خدا را اطاعت کرده اند، و این است که اهمیت دارد نه نفس روزه گرفتن.
پیامبر اکرم(ص) روز آخر ماه شعبان در فضیلت ماه رمضان خطبهای(خطبه شعبانیه) قرائت کردند. از قول شیخ صدوق به سند معتبر از امام رضا(ع) و از قول پدران بزرگوارش، از قول امام علی(ع) نقل شده که پیامبر اکرم(ص) در فضیلت ماه رمضان خطبهای قرائت کردند، در کتاب مفاتیح الجنان، شیخ عباس قمی نیز از قول شیخ صدوق توضیحی بر این خطبه نوشته است.
با فرارسیدن ماه مبارک رمضان، مساجد استان کردستان بار دیگر به کانونهای نور، نیایش و ترویج معارف قرآنی تبدیل میشوند؛ فضاهایی که در آن تلاوت وحی، حلقههای معرفتی و همدلی اجتماعی، روح تازهای در زندگی مردم میدمد.