معنویت؛ پادزهر بهم‌ریختگی‌های هیجانی سالمندان

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، عاطفه عربی، روانشناس و پژوهشگر سلامت روان در هشتمین نشست از سلسله نشست‌های «در میدان» که با موضوع «سلامت روان سالمندان در شرایط بحرانی» در استان قم برگزار شد، اظهار کرد: امروز، شرایطی که بر کشور ما حاکم است برای مردمی که در امنیت کامل به سر می‌بردند، شرایطی غیرقابل پیش‌بینی بوده و مردم به سبب امنیت روانی که حاکم بر جامعه بوده، هیچ‌گونه آمادگی برای روبه‌رو شدن با این شرایط را نداشتند.

این روانشناس افزود: اولین اتفاقاتی که پس از اولین حملات دشمن متجاوز به کشور برای مردم رقم می‌خورد، ایجاد و افزایش حس اضطراب، سردرگمی و ابهام است؛ در این شرایط شناسایی گروه‌های آسیب‌پذیر و در معرض خطر بسیار مهم و حائز اهمیت است.

خانواده و سلامت روان سالمندان

عربی خانواده را عنصری مهم در شرایط جنگی برای سلامت روان سالمندان دانست و گفت: اولین واکنش فرد زمانی که در معرض خطر قرار می‌گیرد، این است که ارزیابی می‌کند این اتفاقات چقدر تهدیدکننده است؛ سپس برای عبور از این شرایط، امکانات و داشته‌های خویش را بررسی می‌کند.

این روانشناس تصریح کرد: زمانی‌که فرد سالمند، حمایت ملی، خانواده، مشاور و مددکار را کنار خود می‌بیند، احساس آرامش کرده و از شرایط بحرانی به سلامت عبور می‌کند.

وی با اشاره بر اینکه سالمندان از گروه‌های آسیب‌پذیر و با ارزش جامعه هستند، گفت: در شرایط کنونی، سالمندان یکی از گروه‌های بسیار آسیب‌پذیر هستند که اگر مراقب‌های لازم از آن‌ها نشود، دچار تشدید مشکلات جسمانی نظیر بیماری‌های قلبی و فشار خون شده و از نظر رفتاری نیز دچار تنش می‌شوند.

عربی با اشاره بر فعالیت مکانیزم‌های دفاعی بدن در شرایط بحرانی افزود: در شرایط بحرانی، مکانیزم دفاعی بدن به‌صورت خودجوش فعال شده تا فرد را از حالت پریشانی و افسردگی، خارج کند؛ این مکانیزم کارکرد موقتی دارد و اگر این اتفاق استمرار پیدا کند، این مکانیزم دفاعی عملاً ناکارآمد می‌شود.

این روانشناس در خصوص واکنش‌های طبیعی پس از اتفاقات افزود: زمانی‌که صدای انفجار می‌آید، انسان دچار شوک می‌شود؛ ناباوری در مورد اتفاقات، تحریک‌پذیری، عدم کنترل خشم و انتقال خشم و ابراز آن در موقعیت دیگر، از پیامدهای طبیعی پس از انفجار است.

دورهمی‌های خانوادگی؛ سپر شناختی برای سالمندان

وی از دورهمی‌های خانوادگی به‌عنوان یک سپر روانشناختی نام برد و گفت: دورهمی‌های خانوادگی در شرایط فعلی برای ما مانند یک گنج با ارزش است اما بعضاً در برخی مواقع شاهد این هستیم که به دلیل عدم مدیریت و بی‌مهارتی‌های ما، موجب افزایش تعارضات داخل منزل می‌شود.

عربی در خصوص تجربه جنگ هشت ساله از سوی سالمندان تصریح کرد: بسیاری از پدر و مادرها، تجربه جنگ هشت ساله را داشته و شاهد تروماهای زیادی بودند؛ این تصاویر و صداهایی که همچنان در ذهن افراد سالمند از دوران جنگ وجود دارد، باعث می‌شود تا با کوچک‌ترین صدا و اتفاقی دچار بهم‌ریختگی و استرس شوند.

همدلی باعث حس آرامش می‌شود

این روانشناس افزود: مردم و مخصوصاً گروه سالمندان، به دلیل اتفاقات اخیر، دچار بهم‌ریختگی‌های هیجانی و صداهراسی شده‌اند؛ لازم است در این شرایط به واکنش‌های سالمندان احترام گذاشته و از سرکوب آن جلوگیری کنیم. در این شرایط، قرار گرفتن و بودن در کنار سالمندان، می‌تواند پادزهری برای افزایش حس آرامش آنان در این روزها باشد.

عربی در خصوص تأثیرات مثبت تنفس عمیق بر آرامش اظهار کرد: سیستم بدن با انجام چند بار دم عمیق و بازدم پر سرعت، از حالت بقا فاصله گرفته و احساس امنیت می‌کند؛ با انجام این کار و آموزش آن به سالمندان، می‌توانیم به این گروه آسیب‌پذیر اطمینان بدهیم که همه چیز از جانب ما تحت کنترل است.

این روانشناس در خصوص اثرات روانشناختی بحران‌ها گفت: اختلال در تمرکز، از اثرات بحران‌ها است؛ یکی از رایج‌ترین نشانه‌های آن، شب بیداری و حساسیت فرد به کوچک‌ترین صداها است. در این شرایط حتی اگر در رختخواب هم باشیم، مغز احساس می‌کند برای بقا و مراقبت از خود باید هوشیار و فعال باشد.

عربی افزود: تداوم این شرایط و عدم رعایت نکات خودمراقبتی، موجب افزایش نگرانی، اختلالات خواب، ناامیدی در کارهای روزمره و بسیاری از تنش‌ها می‌شود.

ایجاد حس دیده‌شدن در سالمندان

وی با اشاره بر اهمیت ایجاد حس دیده‌شدن در سالمندان گفت: در شرایط فعلی، باید طوری رفتار کنیم که درون سالمندان، احساس مفیدبودن و دیده‌شدن ایجاد شود؛ ما باید با حضور در کنار سالمندان، زنگ‌زدن و احوال‌پرسی از آنان به ایجاد این حس کمک کنیم.

عربی تصریح کرد: خانه برای فرد سالمند باید همواره مکانی امن و آرام باشد؛ لازم است که ما برای ایجاد این فضا، واکر، سمعک، داروها و ویلچر سالمند را در دسترس او قرار دهیم و با هموار کردن محل تردد او، امنیت روانی را هرچه بیشتر منتقل کنیم.

این روانشناس افزود: یکی از عواملی که می‌تواند برای ما و فرد سالمند مفید باشد، گوش‌دادن به صحبت‌ها و روایتگری‌های فرد سالمند است؛ این تجربیات بسیار ارزشمند است که بازگوکردن آن به او احساس ارزشمندی داده و موجب آرامش فرد سالمند می‌شود.

عربی با بیان اینکه افراد سالمندان منزل خود را بخشی از هویت خود می‌دانند و با ترک آنجا دچار ناراحتی و پریشانی می‌شوند، افزود: برای ایجاد آرامش و امنیت، پنجره‌های منزل فرد سالمند را با پرده پوشانده و تخت و محل استراحت آنان را از پنجره دور کنیم تا در معرض کمترین صدا و یا خطری قرار گیرد.

این روانشناس با تأکید بر آرامش قبل از خواب افزود: تمام افراد به‌ویژه افراد سالمند، باید یک ساعت قبل از خواب، به ذهن خود استراحت داده و از هرگونه فعالیت ذهنی بپرهیزند. در شرایط فعلی، ورودی ذهن بسیار مهم است و باید با جلوگیری از بمباران خبری در ذهن، در راستای خود مراقبتی حرکت کنیم.

پروتکل‌های قبل از خواب در شرایط بحران

عربی با تأکید بر پروتکل‌های قبل از خواب گفت: برای داشتن خوابی با کیفیت، رعایت و قرار گرفتن روزانه یک یا دوبار در معرض اخبار، نوشیدن دمنوش قبل از خواب، صحبت‌کردن با صدای آرام و برخی نکات دیگر الزامی است.

این روانشناس از معنویت به‌عنوان پادزهری برای حال این روزها یاد کرد و گفت: برای ایجاد حس آرامش، همه باید در روز لحظاتی را به دعا کردن و یاد خدا بپردازیم؛ با توجه به شرایط، باید کتب ادعیه، قرآن و تسبیح سالمندان را همواره در دسترسشان قرار دهیم تا آنان به واسطه معنویات، آرامش لازم را کسب کنند.

وی در خصوص عوارض خواب بی‌کیفیت و ناسالم اظهار کرد: زمانی‌که فرد، خواب کافی و مناسب شبانه را تجربه نکند، بدن دچار خستگی مزمن و اختلالات در تمرکز، حافظه کوتاه مدت، تصمیم‌گیری و زودرنجی و انزوا می‌شود.

عربی با بیان اینکه افراد دارای اختلالات روانشناختی از گروه‌های آسیب‌پذیر جامعه هستند، گفت: علاوه‌ بر سالمندان، یکی از گروه‌هایی که امروز بیشتر در معرض خطر هستند، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای، اختلالات روانشناختی و دارای اضطراب هستند که باید داروهای مصرفی آنان همواره تحت نظارت و کنترل باشد.

این روانشناس در خصوص مهارت‌های تاب‌آوری افزود: در شرایط بحرانی، باید در مناطقی که بحران کمتر و کنترل شده‌تر از سایر مناطق است، نسبت به بالا بردن و تقویت مهارت‌های تاب‌آوری اقدام کرده تا در دل بحران بتوانیم از این مهارت‌های اکتسابی، به نحو احسن استفاده کنیم.

عربی گفت: مردم در زمانی که یک بحران، استرس‌زا و طولانی باشد؛ پریشانی، احساس ناگوار و تجربه فقدان عزیزان را پشت سر می‌گذارند اما همواره باید به یاد این باشند که ما ملتی هستیم که هرگز ظلم و تحقیر را نپذیرفته و همواره خداوند همراه ما است.

این روانشناس با اشاره به رویکرد نظریه‌پردازان غربی افزود: مسئله‌ای که طبق نظریه‌های نظریه‌پردازان، موجب رنج امروز جهان غرب شده است، فقدان و بی‌معنایی در قرن بیست‌ویکم است؛ زندگی ملت ایران به دلیل اعتقاد به معنویات و خداوند متعال، همواره دارای معنا بوده و شاهد این هستیم که مردم در شرایط اضطراری همواره یاور یکدیگر هستند.

اختلالات هورمونی در زمان بحران طبیعی است

وی با اشاره بر اختلالات هورمونی در زمان بحران گفت: در شرایط اضطراری و بحران، تعادل هورمون‌های بدن دچار اختلال شده و هورمون کورتیزول در بدن بیش از حد ترشح می‌شود؛ باید برای کنترل این جریان، تکنیک‌های تنفسی را انجام داده و به آرامش بدن کمک کنیم.

عربی در خصوص عوامل مؤثر بر میزان آسیب‌های روانی تصریح کرد: ارتباط مستقیم با خطر، قرارگیری در معرض اخبار ناامیدکننده، نوع بحران، جنسیت و عوامل خانوادگی از عوامل مؤثر بر میزان آسیب‌های روانی است.

این روانشناس تصریح کرد: بانوان در شرایط عادی، آسیب‌پذیرتر از آقایان هستند اما، تجربه‌ها نشان می‌دهد که بانوان زمانی‌که در شرایط اضطراری قرار می‌گیرند، بسیار صبورتر و با تاب‌آوری بیشتری عمل می‌کنند.

وی با بیان نکاتی در خصوص مراقبت از سالمندان ادامه داد: تا جایی‌که منزل افراد سالمند دارای امنیت لازم است، باید از نقل مکان بپرهیزیم؛ افراد سالمند منزل خود را بخشی از هویت خود می‌دانند که با ترک آنجا دچار ناراحتی و پریشانی می‌شوند.