چگونه می‌توان از زندگی، مواضع تاریخی و خطبه‌های حضرت فاطمه زهرا (س) به درکی عمیق‌تر از تحولات صدر اسلام رسید؟ کتاب «فاطمه زهرا (س) از ولادت تا شهادت» نوشته آیت‌الله سید محمدکاظم قزوینی، با بررسی فرازهای گوناگون زندگی بانوی دو عالم، از فضائل و سیره خانوادگی تا ماجرای فدک و خطبه فدکیه، زمینه‌ای برای بازخوانی تاریخ فاطمی و تبیین ابعاد اعتقادی و تاریخی آن فراهم می‌کند.
نام علویان در طول تاریخ اسلام با روایت‌ها و برداشت‌های متفاوتی همراه بوده است؛ از پیوند با خاندان پیامبر(ص) و تشیع اثنی‌عشری تا انتساب به جریان‌هایی چون نصیریه. اما این شباهت‌ها و تفاوت‌ها از کجا سرچشمه می‌گیرند و منابع تاریخی درباره باورهای این گروه چه می‌گویند؟ پاسخ به این پرسش، نیازمند بازخوانی انتقادی اسناد و تفکیک عنوان‌های مذهبی از یکدیگر است.
سوره‌های کافرون، نصر و مسد، با ترسیم سه مقطع معنادار از مسیر دعوت پیامبر اسلام(ص)، از پایداری بر اصول توحیدی و تحقق وعده یاری خداوند تا سرانجام دشمنی با پیامبر سخن می‌گویند؛ آیاتی که در کنار یکدیگر، روایتی از ایستادگی در برابر مخالفان، گشایش مسیر دعوت اسلامی و ضرورت فروتنی پس از پیروزی ارائه می‌کنند.
سپاه ابرهه با فیل‌های جنگی و نیرویی عظیم برای ویران کردن کعبه به سوی مکه حرکت کرد، اما سرانجام در تحقق هدف خود ناکام ماند؛ روایتی که سوره فیل آن را بازگو می‌کند. در کنار این ماجرا، سوره‌های عصر و همزه نیز با هشدار درباره هدررفتن سرمایه عمر، دلبستگی به ثروت و تحقیر دیگران، تصویری از فرجام رفتار انسان ارائه می‌دهند؛ سه سوره کوتاه که از مسئولیت‌پذیری، اخلاق و محدودیت قدرت مادی سخن می‌گویند.
تلاش برای نجات نسخه‌های خطی، بازخوانی مستند تاریخ اسلام و گردآوری منابع مذاهب مختلف در کتابخانه امیرالمؤمنین(ع) در نجف، بخشی از میراث علمی علامه عبدالحسین امینی است؛ عالمی که با تألیف «الغدیر» و پیوند پژوهش تاریخی با مطالعات حدیثی و کلامی، نقشی ماندگار در حفظ میراث مکتوب و بازخوانی تاریخ اندیشه اسلامی ایفا کرد.
مشروعیت حکومت در نگاه اسلامی تنها به رأی و خواست مردم محدود نمی‌شود؛ تقوا و عدالت نیز از پایه‌های اساسی حکمرانی به شمار می‌روند. با این حال، این دو مؤلفه بدون پذیرش و همراهی مردم نمی‌توانند به کارآمدی حکومت منجر شوند. بر همین اساس، مردم در نظام سیاسی اسلام یک رکن اساسی‌اند، اما تنها رکن مشروعیت به شمار نمی‌روند.
پژوهشی تازه با بازخوانی منابع سریانی، یونانی و عربی و همچنین بررسی شواهد باستان‌شناختی و سکه‌های واپسین دوره ساسانی، روایت رایج درباره زمان آغاز ورود اسلام به ایران را مورد بازنگری قرار داده است؛ بر اساس این پژوهش، این روند برخلاف دیدگاه مشهور که آن را به سال ۱۲ق/۶۳۳م نسبت می‌دهد، از زمان پیامبر(ص) و در سال ۷ق/۶۲۸م آغاز شده و جنگ ذی‌قار نیز به‌عنوان نخستین رویارویی اعرابِ پس از اسلام با ایرانیان مطرح شده است.
چهارده قرن از ظهور اسلام گذشته و جهان امروز با دنیای آن روز تفاوت‌های بنیادینی پیدا کرده است؛ از فناوری و سبک زندگی گرفته تا ساختارهای پیچیده اجتماعی و نیازهای تازه انسان. با این حال، این پرسش همچنان مطرح است که چگونه احکامی که ریشه در قرن‌های گذشته دارند می‌توانند پاسخ‌گوی مسائل جدید باشند؟ پاسخ را باید در تفاوت میان احکام ثابت و متغیر و همچنین نقش «زمان و مکان» در اجتهاد جست‌وجو کرد؛ جایی که اصول ثابت شریعت در کنار موضوعات متحول زندگی انسان، امکان شکل‌گیری پاسخ‌های جدید فقهی را فراهم می‌کند.
«وَأد»؛ نامی که با یکی از تلخ‌ترین تصاویر دوران جاهلیت گره خورده است؛ اما آیا همه عرب‌ها دختران خود را زنده‌به‌گور می‌کردند؟ روایت‌های تاریخی از ماجرای قیس بن عاصم و دختران بنی‌تمیم تا داستان نجات صدها دختر توسط صعصعة بن ناجیه، تصویری پیچیده‌تر از این پدیده ارائه می‌کنند؛ رفتاری که در بخشی از جامعه عرب پیش از اسلام وجود داشت، اما نمی‌توان آن را رسمی فراگیر و یکسان در میان تمام قبایل دانست.
محمد حسین معزی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه قم در گفتگو با مبلغ اظهار داشت: من معتقدم حرم حضرت معصومه(س) را باید چیزی بیش از یک زیارتگاه دانست. حرم، حافظ حافظه معنوی قم است و حوزه علمیه، در امتداد همین حافظه، تلاش کرده است آن محبت و ایمان را به زبان دانش، استدلال و تعلیم منتقل کند. اینکه امروز در قم، زیارت و درس، حرم و مدرسه، دعا و بحث علمی، در کنار یکدیگر دیده می‌شوند، حاصل قرن‌ها تعامل این دو جریان است.
هجرت حضرت معصومه(س) تنها سفری برای دیدار با امام رضا(ع) نبود؛ روایتی از ایمانی بود که در بزنگاه تاریخ، سکون را کنار گذاشت و به حرکت، مسئولیت و پذیرش رنج رسید. بانویی که سفرش ناتمام ماند، اما حضورش در قم مسیری تازه برای شکل‌گیری یکی از مهم‌ترین کانون‌های علمی و معنوی تشیع گشود.
هجرت سرنوشت‌ساز حضرت فاطمه معصومه به ایران و اقامت تاریخی ایشان در شهر قم، حرکتی فراتر از یک عاطفه خانوادگی بود و نقشه راه تمدنی شیعه را در میانه بازی پیچیده عباسیان دگرگون کرد.
حجت الاسلام مجید محمدی در گفتگو با مبلغ اظهار داشت: تقیه به معنای سکوت مطلق یا تأیید شرایط سیاسی نیست؛ بلکه می‌تواند اقدامی حساب‌شده برای حفظ نیروها و استمرار حرکت دینی باشد؛ رویکردی که امام حسن عسکری(ع) آن را به‌خوبی دنبال کردند.
حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) را می‌توان نمونه‌ای روشن از یک «خاصِ بصیر» دانست؛ شخصیتی که با وجود جایگاه علمی، اجتماعی و نسبی برجسته، همواره خود را در مسیر هدایت امام معصوم تعریف کرد و با عرضه عقاید و باورهای خود به امام هادی(ع)، نشان داد ولایت‌مداری تنها به شناخت حق محدود نمی‌شود، بلکه حضور به‌موقع و انجام تکلیف در بزنگاه‌های حساس نیز بخشی از آن است.
اسحاق کِندی، فیلسوف نامدار عراق، پس از مطالعه قرآن به این برداشت رسید که میان برخی آیات تعارض وجود دارد و حتی نگارش کتابی در این‌باره را آغاز کرد؛ اما یک پرسش کوتاه که به توصیه امام حسن عسکری(ع) از سوی شاگردش مطرح شد، او را به تأملی دوباره واداشت؛ تأملی که سرانجام به سوزاندن تمام نوشته‌هایش انجامید.
صلح امام حسن مجتبی(ع) با معاویه یکی از بحث‌برانگیزترین تصمیم‌های تاریخ اسلام است؛ اما پشت این انتخاب، شرایطی از خیانت و بی‌وفایی یاران، تفرقه و قدرت‌گیری معاویه قرار داشت؛ تصمیمی که امام برای حفظ جبهه حق و جلوگیری از خسارتی بزرگ‌تر گرفت.
ماجرای بنی‌نضیر از یک درخواست برای مشارکت در پرداخت خون‌بها آغاز شد، اما خیلی زود پرده از نقشه‌ای برای ترور پیامبر(ص) کنار رفت؛ توطئه‌ای که پس از آن، با ورود عبدالله بن اُبی و وعده اعزام ۲ هزار نیرو برای حمایت از یهودیان، به مقاومت بنی‌نضیر و در نهایت محاصره و اخراج آنان از مدینه انجامید.
شیوه‌ای که پیامبر اکرم(ص) برای تبلیغ و رساندن پیام اسلام انتخاب کرده بود، بر پایه مسالمت و پرهیز از خشونت قرار داشت؛ روشی که متأسفانه حتی در دوران حیات آن حضرت نیز از سوی برخی مسلمانان مورد اعتراض و خدشه قرار می‌گرفت.
کتاب «محمد و مؤمنان در صدر اسلام» با نگاهی متفاوت به روزهای آغازین اسلام، جامعه نخستین پیروان پیامبر(ص) را «جنبش مؤمنان» می‌خواند. نویسنده معتقد است هویت اسلامی به‌تدریج و در جریان تحولات چند دهه نخست شکل گرفته است.
گروه تواشیح تسنیم در تازه‌ترین فعالیت خود، اثری با عنوان «احمد یا حبیبی» را در مدح و ستایش پیامبر اکرم(ص) منتشر کرده است؛ اثری که با تلفیق همخوانی عربی، موسیقی، فضاسازی تاریخی و روایت تصویری، مخاطب را به سفری متفاوت و سینمایی در مکه صدر اسلام می‌برد.
چه چیزی باعث شده است شخصیت پیامبر اسلام(ص) چهارده قرن پس از ظهور اسلام همچنان مورد توجه مورخان، فیلسوفان، نویسندگان و دین‌پژوهان غیرمسلمان باشد؟ نگاهی به دیدگاه چهره‌هایی چون ویل دورانت، تولستوی، کارلایل، گاندی، گوته و کارن آرمسترانگ نشان می‌دهد که هر یک از زاویه‌ای متفاوت، بر مؤلفه‌هایی همچون توحید، اخلاق، صلح، عدالت، وحدت اجتماعی و نقش تمدنی پیامبر اسلام(ص) تأکید کرده‌اند.
در روزهایی که امام زمان(عج) تنها پنج سال داشت و عباسیان در جست‌وجوی او بودند، بانویی از خاندان اهل‌بیت(ع) مسئولیتی حساس بر دوش گرفت؛ «جده» با تدبیر و شجاعت، در حفظ جریان امامت و سامان‌دهی امور شیعیان نقشی فراموش‌نشدنی ایفا کرد.
بازخوانی زندگی حضرت خدیجه (س) نشان می‌دهد که چگونه یک زن می‌تواند در اوج اقتدار مالی و مدیریتی، خانه را به پناهگاهی امن برای ایمان تبدیل کند و ثروت را نه ابزار تفاخر، بلکه بالی برای پرواز خانواده بسازد.
۱۲ ربیع‌الاول، دوازدهمین روز از سومین ماه سال قمری است. از رویدادهای این روز به ورود رسول اكرم (ص) به منطقه قبا در مدینه در سال 1 ق، آغاز وجوب نماز در سال ۱ ق، است.
رئیس پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت(ع) پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی گفت: در دوره پیامبر(ص) زنان در امور سیاسی و اجتماعی و فرهنگی دخالت می کنند حتی در امور اقتصادی و نظامی هم فعالیت می کنند. در غزوه حنین برخی زنان در کنار مداوای مجروحان، سلاح به دست گرفتند و از جان پیامبر (ص) دفاع کردند.
کتاب «توحید ربوبی از وحی تا وهم» با نگاهی پژوهشی تطبیقی به حقیقت توحید ربوبی در دیدگاه امامیه و وهابیت می پردازد.
اگر فکر می‌کنید حوصله شغل‌های تکراری که شما را بند یک اداره می‌کنند ندارید و اهل یک جا ماندن نیستید؛ احتمالا مرمت بناهای تاریخی با روحیه شما سازگاری داشته باشد.
از نگاه قرآن، تاریخ فقط روایت اتفاقات گذشته نیست؛ سرگذشت اقوام پیشین می‌تواند چراغ راه انسان برای آینده باشد. قرآن کریم با بازخوانی سرنوشت قوم نوح، عاد، ثمود، فرعون و دیگر ملت‌های گذشته، انسان را به تفکر، عبرت و شناخت عوامل سعادت و هلاکت دعوت می‌کند؛ تا از تجربه گذشتگان برای ساختن امروز و فردای خود بهره بگیرد.
یکی از رویدادهای مهم تاریخ اسلام مربوط به هجرت حضرت پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله از مکه به مدینه است و خداوند حداقل سه آیه از آیات قرآن را در همین حوالی زمانی نازل کرد.
هجرت پیامبر (ص) از بیعت‌های عقبه تا معجزات غار ثور، مسیرِ پی‌ریزی تمدن اسلامی را در پرتو آیات الهی رقم زد.