لیلة‌المبیت از جلوه‌های ایثار امیرالمؤمنین علیه‌السلام در تاریخ اسلام است؛ شبی که هم‌زمان با هجرت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله از مکه به مدینه، علی علیه‌السلام با فدا کردن جان، نقشه دشمنان را ناکام گذاشت و تصریح شیخ مفید، شرافت دنیا و دین را به دست آورد.
علامه حلی، فقیه برجسته شیعه، در کتاب «تحریر الأحکام» درباره پیامبر اکرم(ص) تصریح می‌کند که رسول خدا(ص) روز دوشنبه بیست‌وهشتم صفر سال دهم هجری، در حالی از دنیا رفت که مسموم شده بود؛ گزارشی که مبنای دیدگاه شهادت ایشان است.
رمان «شیطان در خانه» نوشته سید سعید هاشمی، با انتخاب زاویه دیدی متفاوت، ماجرای زندگی و شهادت امام حسن مجتبی(ع) را از زبان جعده، همسر آن حضرت، روایت می‌کند.
شناسایی «وقایع‌نامه مارونی ۷۱۳» در میان نسخه‌های خطی صومعهٔ سنت کاترین سینا روایتی دست‌اول و غیراسلامی از فتوحات اولیهٔ اعراب و تدوین قرآن ارائه می‌دهد.
تقلیل مسئله خلافت پیامبر صلی الله علیه وآله به یک انتخاب سیاسی عادی سبب وهن رسالت نبوی است.
دوران امام حسن مجتبی(ع) از تلخ‌ترین مقاطع تاریخ اسلام بود؛ زمانی که خیانت کوفیان و فرماندهان، امکان مقابله با معاویه را از میان برد. امام با پذیرش صلح، نه از سر سازش، بلکه برای خنثی‌کردن توطئه معاویه و حفظ خط اصیل اسلام، شکوهمندترین نرمش قهرمانانه تاریخ را رقم زد.
رسول خدا در اجرای فرمان خویش در مورد اعزام سپاه اصرار فراوان داشت. مورخان گفت و گویی میان پیامبر و اسامه را نقل می کنند که در آن اسامه خواستار درنگ در حرکت سپاه تا زمان شفا یافتن و اطمینان از حال رسول خدا بوده و در مقابل رسول خدا اصرار به ملحق شدن همه افراد به سپاه اسامه و حرکت سپاه دارد.
رحلت پیامبر اسلام، نه تنها پایان یک زندگی، بلکه پایان یک جریان پیوسته و روزمره از نزول آیات الهی بر قلب انسان بود. سکوت وحی پس از ایشان، برای اصحاب و امت، لحظه‌ای تکان‌دهنده و سؤال‌برانگیز بود؛ لحظه‌ای که آسمان دیگر بر زمین نازل نمی‌شد و بشر در ظاهر، در برابر جهانی پیچیده، بی‌واسطه وحی ایستاده بود. اما این خاموشی، آغازی برای بلوغ و مسئولیت‌پذیری جامعه انسانی بود.
«تاریخ قرآن» بخشی از علوم قرآنی است که به بررسی سرگذشت متن وحی از لوح محفوظ تا امروز می‌پردازد و با الهی بودن قرآن یا دوران پس از پیامبر (ص) منافاتی ندارد.
ذوالقرنین شخصیتی مؤمن، مقتدر و عدالت‌طلب است که بر اساس دیدگاه مشهور قرآن‌پژوهان، اگرچه پیامبر نبود، اما حکومتی گسترده و صالح داشت.
دعوت پیامبر اکرم(ص) محدود به زمان بعثت نیست،امروز نیز همه مسلمانان مخاطب این دعوت الهی هستند و تا زمانی که به آن پاسخ ندهند، تزکیه، تعلیم و پیشرفت حقیقی در زندگی فردی و اجتماعی محقق نخواهد شد.
پیامبر(ص) وقتی یهودیان بنی‌نضیر عهد‌شکنی کردند و قصد ترور ایشان را هم داشتند، اقتصاد آنها را هدف قرار داد و مجبور به تسلیمشان کرد.
جنگ نهروان برخلاف جنگ‌های جمل و صفین که مواجهه با عهدشکنان سیاسی و دنیاطلبان شام بود، رویارویی با جریانی بود که از درون جبهه خودی سر برآورد.
کوفه در سالِ ۴۱ هجری، تنها صحنه‌یِ یک منازعه‌یِ سیاسی نبود؛ این شهر به نمونه‌ای تاریخی از فروپاشیِ سرمایه‌یِ اجتماعی، بی‌ثباتیِ هویتی و ناتوانیِ جامعه در ایستادن کنارِ رهبریِ حق تبدیل شد. در چنین فضایی، امام حسن مجتبی (ع) نه فقط با سپاهِ شام، بلکه با سستیِ اراده‌ها، تزلزلِ وفاداری‌ها و تنهاییِ دردناکی روبه‌رو شدند که ریشه در بحران‌هایِ عمیقِ اجتماعیِ کوفه داشت.
سلمان فارسی از شخصیت‌های اسلامی بلندآوازه و از صحابه معروف پیامبر اکرم(ص) است که از چنان درجه بالایی برخوردار است که پیامبر(ص) او را از اهل‌بیت(ع) خود خواند.
سلمان فارسی، صحابی مشهور حضرت رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و از یاران باوفای حضرت امیر سلام الله علیه است که پیامبر(ص) در وصفش فرمودند: سلمان از ما اهل بیت است. او ایرانی و پیش از اسلام آوردن، زرتشتی بود و روزبه نام داشت.
سلمان فارسی تنها یک صحابیِ بزرگ نبود، او تجسمِ زنده یِ پرسشگری است که با پشت پا زدن به میراثِ موروثی و ساختارهایِ فکریِ زمانه، خطرِ عبور از مرزهایِ جغرافیایی و فرهنگی را به جان خرید تا حقیقت را نه در کتاب‌هایِ پدران، بلکه در تجربه یِ زیسته یِ خویش بیابد. او الگویِ انسانِ معاصری است که می‌خواهد در عصرِ هیاهو و تعصب، به جایِ تقلید، راهی به سویِ آگاهیِ اصیل بگشاید.
تاریخ ایران نشان می‌دهد صلحی که بر پایه زور، تحمیل و بی‌اعتمادی شکل بگیرد، لزوماً به معنای پایان جنگ نیست؛ چنان‌که پیمان آماسیه و عهدنامه گلستان، نمونه‌هایی از صلح‌های شکننده‌ای بودند که با تغییر موازنه قدرت و حل‌نشدن ریشه‌های اختلاف، خود به مقدمه‌ای برای منازعات تازه تبدیل شدند.
در منابع اصیل تاریخ اسلام، پاسخ‌های محکمی برای رد شبهات پیرامون حضرت رقیه (س) وجود دارد.
گاهی یک کلیپ چند دقیقه‌ای با کنار هم چیدن چند روایت تاریخی، یک داستان دینی، نام چند فیلسوف و چند مثال مشهور، نتیجه‌ای می‌گیرد که در نگاه اول کاملاً قانع‌کننده به نظر می‌رسد. یکی از این روایت‌ها، دین را ریشه اصلی جنگ‌ها و خشونت‌های تاریخ معرفی می‌کند؛ ادعایی که برای داوری درباره آن، باید اجزای استدلال را با دقت و بدون پیش‌داوری بررسی کرد.
استاد حوزه علمیه گفت: به زبان امروز، می‌توان این‌طور تفسیر کرد که شام تجسم پیروزی «نرم‌افزار فکری» بر «سخت‌افزار نظامی» است.
برخی رسوم، تنها به دلیل ناآگاهی از منشأ تاریخی‌شان نسل به نسل منتقل شده‌اند؛ در حالی که دانستن حقیقت، می‌تواند پایان‌بخش این باورها باشد.
مفهوم معجزه به هر «آیتِ خارق‌العاده برای اثبات نبوت» تعمیم می‌یابد که ، همه گزارش‌های خارق‌العاده تاریخی در تأیید دعوت پیامبران قابل جمع‌اند.
در سال ۶۲ هجری قمری، مردم سیستان در واکنش به فاجعه کربلا، حرکتی اعتراضی علیه حاکم اموی انجام دادند؛ حرکتی که در برخی منابع از آن به عنوان یکی از نخستین قیام‌های خون‌خواهانه پس از عاشورا یاد شده است.
روزهای چهاردهم محرم، یادآور کوچِ اجباریِ امام رضا (ع) از شهر پیامبر به سوی مرو است؛ سفری که مامون برای حذف فیزیکی و سیاسیِ امام تدارک دید، اما به نقطه عطفی برای گسترش معارف اهل‌بیت تبدیل شد.
چهاردهم محرم، یادآور حرکت اجباری امام رضا (ع) از مدینه به مرو است؛ سفری که در ظاهر تبعیدی امنیتی برای مهارِ نفوذِ اجتماعی امام بود، اما در باطن، آغازی برای شکستن حصار روایت‌های حکومتی و تثبیت گفتمان امامت در قلب جغرافیای سیاسی آن روزگار شد.
هفدهم محرم،ابرهه با ارتشی بزرگ و فیل‌هایی که در آن زمان نماد قدرت نظامی بودند به سمت مکه حرکت کرد، اما سرنوشت این لشکرکشی به شکلی رقم خورد که قرآن تنها در چند آیه آن را روایت کرده است. داستان اصحاب فیل یادآوری می‌کند که در تاریخ، قدرت نظامی همیشه تعیین‌کننده نهایی نبوده است.
سید ابن طاووس تنها یک نویسنده کتاب‌های دعا و تاریخ نیست بلکه او معمار ارتباط میان انسان خسته امروز و حقیقت هستی است. نگاه او به تاریخ‌نگاری عاشورا و مهندسی دعا، هنوز هم کارآمدترین ابزار برای تربیت نسل‌هایی است که در طوفان اطلاعات غرق شده‌اند.
تاریخ اسلام پر از قیام‌هایی است که با شعارهای دینی آغاز شدند، اما همه آنها جایگاهی شبیه عاشورا در حافظه شیعه پیدا نکردند. پرسش اینجاست که چه چیزی یک حرکت مذهبی را به نهضت دینی تبدیل می‌کند و چرا برخی قیام‌ها در حاشیه تاریخ باقی می‌مانند.