مرحوم آیتالله مجتبی تهرانی در دوره اقامت تحصیلی در نجف اشرف، به صورت مستمر با پای پیاده به زیارت کربلای معلی مشرف میشد.
«این فرد از ما نیست» - این هشدار امام کاظم(ع) درباره کسی است که حساب کار روزانه خود را نمیکند. مرحوم آیتالله مجتهدی تهرانی با تشبیه به دفترداری بازاریان، محاسبه نفس شبانه را راهی برای استغفار و شکر میداند.
رهبر معظم انقلاب در این بخش از مباحث تفسیری «کتاب هدایت»، شکر را حالتی درونی و اثرگذار معرفی میکنند که اگر در متن عبادت، بهویژه نماز، حضور یابد، کیفیت و وزن معنوی آن عمل را در نزد خداوند متعال افزایش میدهد.
مرحوم آیتالله حاجآقا مجتبی تهرانی در مباحثِ اخلاقیِ خود با تبیینِ جایگاهِ والایِ «حیا از نفس»، وجدانِ بیدار را مانعِ فرارِ انسان از حقیقتِ رفتارهایش دانست و با تأکید بر اینکه حیا غریزهای الهی و مختصِ بشر است، از بین رفتنِ آن را عاملِ مسخِ ساختارِ انسانیت معرفی کرد.
امام علی(ع) در یکی از مهمترین نامههای نهجالبلاغه، تصویری روشن از جوان آرمانی ارائه میدهند؛ جوانی که با تقوا، اخلاق، مسئولیتپذیری، آزادگی و بهرهگیری از فرصتهای زندگی، مسیر سعادت را میپیماید.
علامه حسنزاده آملی در این کلام، با لحنی هشدارآمیز از جایگاه رفیعِ لباسِ روحانیت سخن میگوید. او تأکید میکند که این کسوت، نه یک موقعیت شغلی، بلکه لباسِ نیابت از نبوت و رسالت است.
جمله طنزآمیز مرحوم حضرت آیتالله بهجت در پاسخ به پیشنهاد تعمیر نعلینشان، شاگردشان را غرق در تأملی عمیق کرد: مردی با آن همه عبادت، هنوز به فکر اصلاح خویش بود.
علامه مصباح یزدی(ره)، با اشاره به ریشههای قرآنیِ دشمنی با فلسطین، بر این نکته تأکید کرد که جرمِ اصلیِ مسلمانان، «ایمان به خدای واحد» است و بر همین اساس، هرگونه «نَرد دوستی باختن» با دشمنانِ دین، مغایر با اصولِ جهاد و رضایتِ الهی است.
آیت الله حاجآقا مجتبی تهرانی(ره) در سخنرانی خود با استناد به حدیثی از پیامبر اکرم(ص) اظهار داشت: «الْحَیَاءُ خَیْرٌ کُلُّهُ» و حیا را غریزهای انسانی دانست که هم انسان دیندار و هم بیدین را از عمل زشت بازمیدارد.
آیتالله حاجآقا مجتبی تهرانی(ره) در سخنرانی خود با تأکید بر اینکه زشتیِ عمل زشت برای هر انسانی قابل درک است، گفت: بحث تنها حرام و حلال نیست، بلکه «قبح» مطرح است؛ همان حقیقتی که امام حسین(ع) در کربلا با تعبیر «فَکُونُوا أَحْرَاراً» به آن تذکر دادند.
مرحوم آیتالله ضیاءآبادی با تأکید بر اینکه بیماریهای روحی به مراتب از فقر و بیماریهای جسمی مهلکترند، هوشیارترین فرد را کسی دانست که پیش از مرگ به حسابرسیِ اعمال خود میپردازد و احمقترین فرد را کسی معرفی کرد که با تکیه بر آرزوهای نفسانی، از توشهاندوزی برای ابدیت غافل مانده است.
خوف واقعی از خدا، ترسی درونی و برخاسته از خشیت الهی است که انسان را در خلوت و هنگام برخورداری از نعمتها نیز به یاد پروردگار نگه میدارد؛ چنین خوفی، زمینهساز حفظ انسان از لغزشها و پوشیده ماندن عیبهای او به لطف الهی خواهد بود.
در جنگ تبوک، برخی مسلمانان بهدلیل دلبستگیهای دنیوی از همراهی با پیامبر(ص) بهانه آوردند و قرآن این روحیه را نکوهش کرد. پیام این آیات آن است که یاری ولیّ خدا، با سبکبالی، دلکندن از تعلقات دنیا و آمادگی همیشگی برای انجام وظیفه الهی ممکن میشود.
دنیا بیش از آنکه مقصد باشد، گذرگاهی کوتاه است؛ جایی که فرصت ساختن آینده جاودانه انسان در آن رقم میخورد، نه محلی برای دلبستن و ماندن.
آیتالله حاج شیخ عباس طسوجی در نقلی از احوالات خود، «تلاوت حامیم قرآن و اهدای ثواب آن به حضرت فاطمه زهرا سلاماللهعلیها» را از اعمال مجرب برای گشایش در امور و استجابت سریع دعا معرفی کرده است.
دعا، آرامبخش دلهای بیقرار و امیدبخش روزهای دشوار است؛ اما برخی زمانها، فرصتی بیبدیل برای نجوا با پروردگار و بهرهمندی از رحمت او به شمار میآید.
امام سجاد(ع) در پاسخ به فردی که از سختیهای زندگی شکایت داشت، با برشمردن سه «مصیبت روزانه» انسان، از کاهش عمر، مسئولیت در برابر روزی و نزدیک شدن پیوسته به آخرت سخن گفتند و تأکید کردند که غفلت از این حقایق، انسان را از عبرتآموزی و آمادگی برای سرای دیگر بازمیدارد.
«بچهها را تهدید نکنید» این توصیه یکی از ۱۲ توصیهای است که مرحوم آیتالله فاطمینیا آن را مطرح کردهاند؛ توصیهای که میتواند به تربیت صحیح و داشتن زندگی بهتر ما کمک کند.
آیت الله العظمی جوادی آملی(حفظه الله) بین «صحت» (حکم فقهی) و «قبولی» (حکم کلامی) نماز تفکیک قائل شده و تأکید دارند صحت به معنای عدم نیاز به اعاده است.
آیتالله مصباح یزدی دوران جوانی را زمان اوج درک محبت میداند و توصیه میکند که انسان بداند مهر خویش را به چه کسی میبخشد و دلش را به چه محبوبی میسپارد.
رهبر شهید در شرح وصیت پیامبر(ص) به امیرالمؤمنین(ع) درباره اهمیت گریستن از خشیت خدا، گریه را معلول انفعالات درونی و درک حقیقت دانستند؛ به گونهای که گریه بدون این حالت درونی، فاقد فایده است.
آیتالله حائری شیرازی(ره) در تبیین قاعدهای اخلاقی بیان میکند که هر کاری که به دستور الهی بازگردد، تحت ولایت خداوند قرار دارد و انسان را از ظلمات به نور هدایت میکند.
در نگاه عمیق معارف اهلبیت(ع)، واژه «روزی» هرگز به افزایش صرفِ موجودی حساب بانکی یا وسعت سفرههای رنگین خلاصه نمیشود. روزیِ حقیقی، یعنی گشایش در عمر، برکت در کار، آرامشِ روان، عزتِ اجتماعی و توفیقِ بندگی.
در میان تمام سفارشهای اخلاقی، آخرین وصیتِ سیدالشهدا (ع) در وداعِ کربلا، خط قرمزی است که هر صاحب قدرتی را به تامل وامیدارد: «مبادا به کسی ظلم کنی که جز خدا پناهی ندارد.»
امام صادق(ع) به پیرمرد ۱۰۰ سالهای که در انتظار فرج میگریست، بشارت داد که با وجود معیت اهلبیت، در قیامت همراه آنان خواهد بود.
شیخ حسین انصاریان گفت: آیت الله بروجردی مرجع تقلید شیعه گفتند مسئله حضرت اباعبدالله کار فقه و اصول و عقل نیست و دستگاه ابیعبدالله فوق فقه است.
آیتالله حائری شیرازی(ره) با اشاره به شیوههای فریب شیطان توضیح میدهد که شیطان ابتدا روحیات و نقطهضعفهای انسان را شناسایی میکند و سپس از همان راه وارد میشود.
سخن امام رضا به پسر شبیب، مثل یک چراغ روشن جلوی دل میایستد و مسیر رسیدن به خدا را نشان میدهد.
آموزههای قرآنی، گذشت و عذرپذیری را از ارکان مهم اخلاق فردی و اجتماعی معرفی میکنند. آیه «خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ» با تأکید بر سه اصل گذشت، نیکی و پرهیز از درگیری با جاهلان، چارچوبی برای روابط انسانی ارائه میدهد؛ چارچوبی که در سیره پیامبران الهی، بهویژه رفتار حضرت یوسف (ع)، بهعنوان الگویی روشن از بخشش و بزرگواری تجلی یافته است.
در روایتی از سیره امام حسین(ع)، آن حضرت پس از کمک مالی به مردی گرفتار، توصیهای ارزشمند درباره افرادی که شایسته مراجعه در زمان نیاز هستند بیان فرمود؛ سفارشی که بر دینداری، جوانمردی و حفظ آبروی انسانها تأکید دارد.